قاب تاریخ امروز از سفره افطاری باشکوه کاخ ناصرالدین شاه تا مراسم آش پزان و شیرینی مخصوص دوران قاجار

هانری رنه دالمانی فرانسوی و کولیوررایس انگلیسی دو جهانگردی بودند که در دوره قاجار قدم به خاک ایران گذاشتند. آنها در سفرنامه‌های خود اطلاعات خواندنی و جالبی درباره ماه رمضان و آئین‌های آن در میان ایرانیان عصر قاجار ارائه می‌دهند.

هانری رنه دالمانی کتابدار، تاریخ‌نگار، هنرشناس آذینی فرانسوی بود. او به دلیل دلبستگی بسیار به وسیله‌های عتیقه، سفرهایی به کشورهای مشرق زمین انجام داد.

در سال 1898 از شهرهای سمرقند، بخارا، خیوه و عشق آباد بازدید کرد. او در این سفر آثار هنری از جمله قالی، منسوجات زربفت و اشیا فلزی قدیمی را جمع آوری کرد و با خود به فرانسه برد. وی سال بعد به فکر سفر به ایران افتاد و دو سفر به این سرزمین کهن داشت. حاصل سفر او به ایران کتابی با عنوان «از خراسان تا بختیاری» است. او در این کتاب ضمن اشاره به آیین‌های ایرانیان در مناسبت‌های مختلف ملی و مذهبی به ماه رمضان نیز اشاره می‌کند که در این گزارش بخش‌هایی از آن را مرور می‌کنیم.

سختی‌های روزه‌داری در فصل تابستان

او درباره ماه رمضان چنین می‌نویسد: «ماه رمضان ماه مقدسی است و مسلمانان در این ماه روزه می‌گیرند، چون سال اسلامی قمری است ماه رمضان در تمام فصول گردش می‌کند و در هر 33 سال، از 14 ژوئن دوباره شروع به گردش می‌کند.

در این ماه مؤمنان به استثنای مسافرین و بیماران و زنان شیرده و بچه‌های خردسال و پیران فرتوت، همه باید از سپیده بامداد تا غروب آفتاب از خوردن و آشامیدن خودداری کنند.( موقع شروع بامداد وقتی است که بتوان به وسیله روشنایی طبیعی نخ سفید را از نخ سیاه تشخیص داد) چون ماه رمضان به فصل تابستان افتد به روزه گیران سخت می‌گذرد زیرا که در این فصل شب‌ها کوتاه و روزها بلند هستند و مؤمنین باید در این فصل حداقل 16 و حداکثر 18 ساعت هیچ نخورد و نیاشامد.

در ماه رمضان بازار تقریبا تعطیل می‌شود و معاملات متوقف می‌گردند، حتی زارعین هم یک یا دو ساعت دیرتر از معمول مشغول به کار می‌شوند و در ساعت 3 یا 4 بعد از ظهر دست از کار می‌کشند و کسبه و تجار هم فقط چند ساعتی در روز دکان‌های خود را باز می‌کنند. کارمندان ادارات هم بیش از یک یا دو ساعت کار نمی‌کنند و کارهای عمده خود را به بعد از ماه رمضان موکول می‌کردند. جنب و جوش شهر در لحظه افطار …