قانون اساسی در عثمانی دوباره به میدان آمده بود، اما در ایران، مجلس شورای ملی به فرمان محمدعلیشاه در دوم تیرماه به توپ بسته شده و کشور وارد دوره «استبداد صغیر» شده بود. تهران زیر سایه استبداد قرار داشت و در تبریز، مشروطهخواهان همچنان مقاومت میکردند. تبریز در آن روزها به یکی از مهمترین کانونهای ایستادگی در برابر استبداد تبدیل شده بود.
درست در چنین لحظهای، یک روزنامه فارسیزبان در استانبول متولد شد؛ روزنامهای که قرار بود اخبار ایران را از آن سوی مرزها دنبال کند و به دست ایرانیانی برساند که از وطن دور بودند. نام آن روزنامه «شمس» بود.
بر اساس مستندات دانشگاه استانبول، نخستین شماره شمس در چهارم سپتامبر ۱۹۰۸ منتشر شد. صاحبامتیاز و مدیر روزنامه، سیدحسن تبریزی بود. شمس در استانبول منتشر میشد، اما نگاهش به ایران، تهران و بیش از همه به تبریز دوخته شده بود.
چهار روز پس از انتشار نخستین شماره، شمس در بازارهای استانبول دستبهدست میشد و مردم اخبار کشوری را دنبال میکرند که هزاران کیلومتر با آنها فاصله داشت. با این حال، برای جامعه ایرانیان مهاجر و حتی مردم استانبول، تحولات ایران همچنان واجد جذابیت بود و بر اساس ارزش خبری مجاورت معنوی مشتاقانه و با چشمهایی نگران آن را دنبال میکردند. چه خبری به صفحه شمس راه پیدا میکرد؟
اهمیت شمس فقط در این نبود که اخبار ایران را منتشر میکرد. مسئله مهمتر این بود که از میان انبوه اتفاقات ایران، کدام خبرها را انتخاب و در صفحه نخست منتشر میکرد. …
