چالش سالمندی و اولویت‌های مهم آینده ایران

آرمان امروز- گروه جامعه: ایران در حال عبور از یک پیچ تاریخی جمعیتی است؛ تحولی که اگرچه به‌تدریج اتفاق می‌افتد، اما پیامدهای آن می‌تواند اقتصاد، نظام سلامت، صندوق‌های بازنشستگی و ساختار خانواده را در سال‌های آینده به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. کاهش نرخ تولد، کوچک شدن خانواده‌ها، افزایش امید به زندگی و رشد جمعیت سالمند، چهار نشانه مهم این تغییر هستند؛ نشانه‌هایی که در کنار یکدیگر از شکل‌گیری چالشی به نام «سیاه‌چاله‌های جمعیتی» حکایت دارند. اکنون مسئله فقط افزایش تعداد سالمندان نیست؛ نگرانی اصلی آن است که هم‌زمان با افزایش جمعیت نیازمند حمایت و مراقبت، تعداد نسل‌های جوانی که باید مسئولیت اقتصادی و اجتماعی آینده را بر عهده بگیرند، کاهش پیدا می‌کند.

پیام مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، به سومین کنگره بین‌المللی سالمندی در تبریز، بار دیگر اهمیت این موضوع را در سطح سیاست‌گذاری کشور برجسته کرده است. پزشکیان در این پیام با تأکید بر اینکه سالمندی مسئله‌ای فرابخشی و از اولویت‌های مهم آینده ایران است، خواستار نگاهی جامع، آینده‌نگر و مبتنی بر دانش و تجربه به این پدیده شده است؛ نگاهی که سالمندان را نه صرفاً گروهی نیازمند خدمات درمانی، بلکه سرمایه‌ای انسانی و اجتماعی بداند.

آمارهایی که از تغییر چهره جمعیت ایران خبر می‌دهند

بر اساس برآورد صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، جمعیت ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۲.۴ میلیون نفر بوده است. در همین سال، ۹ درصد جمعیت کشور را افراد ۶۵ سال به بالا تشکیل داده‌اند و سهم جمعیت زیر ۱۵ سال به حدود ۲۲ درصد رسیده است. نرخ باروری کل نیز در این برآورد ۱.۷ فرزند به ازای هر زن اعلام شده؛ رقمی پایین‌تر از نرخ جانشینی جمعیت که حدود ۲.۱ فرزند است.

اما چشم‌انداز آینده نگران‌کننده‌تر است. صندوق جمعیت سازمان ملل پیش‌بینی کرده است که تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲۷.۹ درصد جمعیت ایران را افراد ۶۰ سال و بالاتر تشکیل دهند؛ یعنی نزدیک به سه نفر از هر ۱۰ ایرانی در گروه سالمندان قرار خواهند گرفت. نکته قابل توجه اینکه ۵۲ درصد این جمعیت را زنان سالمند تشکیل خواهند داد. این موضوع ضرورت توجه به فقر سالمندی، تنهایی، بیوگی و نیازهای مراقبتی زنان را دوچندان می‌کند. …