مکتب‌خانه در تهران قدیم؛ آموزش به ضرب چوب فلک!/شهریه مکتب‌خانه های اعیانی چقدر بود؟

عصر ایران؛ فرزانه متین - در تهران قدیم، پیش از تأسیس مدارس به شیوه جدید، دانش‌آموزان از ۶ تا ۱۸ سالگی باید در مکان‌هایی به نام مکتب‌خانه، خواندن و نوشتن را فرامی‌گرفتند. مکتب خانه هایی که آموزش می دادند اما با استفاده از روش‌های سخت گیرانه و مستبدانه‌.

به خاطر سخت گیری ها بیشتر محصلین از رفتن به مکتب سر باز می‌زدند تا جایی که در آغاز مشروطیت تنها سه درصد از کل جمعیت کشور باسواد بودند و مابقی نمی‌توانستند بخوانند و بنویسند. ماهیت مکتب خانه

در آن روزگار دو نوع مکتب‌خانه وجود داشت: یکی به صورت خصوصی که در منازل اعیان، اشراف و رجال برای فرزندان شان بود و نوع دیگر مکتب‌خانه‌های عمومی که تمام طبقات و خانواده‌ها فرزندان شان را راهی آنجا می‌کردند.

شهریه مکتب‌خانه‌های اعیانی، ۱۰ قران (۱۰ ریال) و مکتب‌خانه‌های معمولی بین پنج تا ۱۰ قران بود.

مکتب‌خانه، از اتاق‌هایی در کوچه، گذر، بالاخانه‌های مشرف به کوچه و اتاق‌های جلو هشتی خانه‌ها به صورتی که مزاحم اهل خانه نباشد تشکیل می‌شد.

البته گاهی هم بعضی از مکتب‌خانه‌ها، اتاق یاسردابی برای تنبیه و مجازات شاگردان بازیگوش و درس‌نخوان داشتند که به آن محل سیاه‌چال می‌گفتند که مدت کمی شاگردان را در آنجا نگه می‌داشتند.

این مکتب‌خانه‌ها توسط ملا یا ملاباجی‌های زن شناخته شده محلات اداره می‌شد که هیچ‌کدام از آنها نباید سوءسابقه داشته باشند. ملاها با عمامه، عبا و ردا و ملاباجی زن نیز با چادر و چارقد، با ترشرویی با شاگردان برخورد می‌کردند. معمولا ملا و ملاباجی‌ها زن و شوهر بودند که شوهر دکان و زن مکتب‌خانه را می‌گرداند یا برعکس.

صورت ظاهری مکتب‌خانه عبارت بود از یک دست نمد، فرش، حصیر یا گلیمی مندرس، میز پایه کوتاه، تشکچه مکتب‌دار و دانش‌آموزان زیراندازهایی مثل قالیچه پادری، تکه قالی، گلیم که هرکسی بر حسب وسع مالی خانواده‌اش به همراه خود می‌آورد. همچنین چندین ترکه از درختان آلبالو و انار که کنار میز قرار داشت و چوب فلکی نیز در کنار اتاق. تنبیه شاگردان

به‌دلیل سختگیری‌ها و روش‌های دیکتاتوری که مکتب‌دارها به کار می‌گرفتند، شاگردان هم دست به اقدامات شیطنت‌آمیزی می‌زدند. یا اینکه از خواندن درس سر باز می‌زدند. …