بازار
به گزارش رویداد۲۴، واکاوی این تحول مستلزم درک عمیق از پیروزی مکتب «اصولی» بر رقیب «اخباری» در قرن هجدهم است؛ پیروزی‌ای که نه تنها روش‌شناسی استنباط را از متن‌گرایی صرف به سمت عقلانیت حقوقی (اجتهاد) سوق داد، بلکه جایگاه «مجتهد» را به عنوان تنها مرجع ذی‌صلاح برای هدایت توده‌های «عامی» تثبیت کرد.
رکن اصلی مشروعیت در این بروکراسی مذهبی، مفهوم «اعلمیت» است. بر اساس سنت فقهی تثبیت‌شده، مؤمنان در دوران «غیبت کبری»، موظف به پیروی از فقیهی هستند که در دانش استنباط احکام (فقه و اصول) سرآمد همتایان خود باشد. این ضرورت انتخاب «اعلم»، رقابتی سیستماتیک و گاه پنهان را در حوزه‌های علمیه ایجاد می‌کند که نه از طریق انتخابات رسمی، بلکه از طریق «اجماع نخبگانی» و جریان یافتن منابع مالی (سهم امام) تعیین می‌شود.
در این میان، ظهور ابوالقاسم آیت‌الله خویی در حوزه نجف، نمایانگر تثبیت مدلی از قدرت بود که من آن را «هژمونی آکادمیک سنت‌گرا» می‌نامم. آیت‌الله خویی در برهه‌ای به کرسی اعلمیت تکیه زد که جهان تشیع میان دو پارادایم متضاد در نوسان بود: از یک سو، جریان «اصلاح‌گری سیاسی» که با نام روح‌الله آیت‌الله خمینی گره خورده بود و خواستار درهم‌تنیدگی نهاد دین با قدرت اجرایی بود؛ و از سوی دیگر، مدل «سکوت‌گرایی استراتژیک» که آیت‌الله خویی معمار آن به شمار می‌آمد.
بیشتر بخوانید:
شکل‌گیری اندیشه تقلید و اجتهاد در فقه شیعه
تولد فقه سیاسی شیعه در عصر صفوی و پس از آن؛ از حاشیه قدرت تا انتظار تاریخی
داستان استقلال و تحول حوزه علمیه قم …
