امیرمحمد شهسوارانی، جامعهشناس و روانشناس اجتماعی در گفتوگو با «جوان» با اشاره به همین تمایز گفت: در ادبیات اجتماعی، میان مسئولیت اجتماعی، وظیفه اجتماعی و رفتار سودمند اجتماعی تفاوتهایی وجود دارد. مسئولیت اجتماعی در بسیاری از موارد به اقداماتی گفته میشود که فراتر از تکالیف قانونی یک سازمان یا نهاد انجام میگیرد، اما در سطح افراد نیز مفاهیمی مانند «رفتار سودمند اجتماعی» و «رفتار شهروندی» مطرح است.
وی افزود: رفتار سودمند اجتماعی به رفتارهایی گفته میشود که لزوماً پاداش، دستورالعمل یا الزام مشخصی برای انجام آنها وجود ندارد، اما نتیجه آنها به نفع دیگران و جامعه است. از فداکاری برای حفظ جامعه گرفته تا رفتارهایی که به محیطزیست، دیگران یا نسلهای آینده کمک میکند، میتواند در این چارچوب قرار گیرد.
به گفته او، در رفتار شهروندی نیز فرد خود را در قبال دیگرانی که در محیط زندگیاش حضور دارند، مسئول میداند. این مسئولیت، حتی میتواند از محیط نزدیک فرد فراتر برود و شهر، کشور و در نهایت جامعه جهانی را دربر بگیرد. از همین منظر، موضوعاتی مانند حفاظت از محیط زیست، مقابله با آلودگی و توجه به حق حیات موجودات دیگر نیز بخشی از همین نگاه گسترده به مسئولیت اجتماعی است. وی تأکید کرد: مسئله مهم این است که نمیتوان از مردم انتظار رفتار مسئولانه داشت، بدون اینکه این رفتارها را به آنها آموزش داده باشیم. آموزش مسئولیت اجتماعی باید از سالهای نخست زندگی و از خانواده و مدرسه آغاز شود و در تمام مراحل رشد فرد ادامه پیدا کند. …
