[حجت‌اله مرادخانی] صنایع‌دستی و آینده جمعیت روستایی ایران

این وضعیتی است بغرنج که ناشی ازآن ، روستاییان و به‌ویژه نسل جوانان، چشم‌انداز روشنی برای زیست، اشتغال، پیشرفت و ارتقای کیفیت زندگی در محل سکونت خود نمی‌بینند. در مواجهه با این شرایط، مسأله اصلی فقط خروج جمعیت از روستا نیست، بلکه محدود شدن امکان انتخاب، زیستن و شکل‌گیری آینده در همان جغرافیایی است که افراد به آن تعلق دارند. از این رو، هر سیاست توسعه روستایی که به دنبال کاهش مهاجرت و تحقق عملی آن است، ضروری است که قبل از هر چیز به بازسازی فرصت‌های زندگی و گسترش ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی در روستاها توجه کند.

یکی از عرصه‌هایی که برای تحقق این مهم قابلیت‌های عملی موثری دارد، صنایع دستی ایران است. چراکه برخلاف بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی که نیازمند سرمایه چشمگیر و انتقال نیروی کار به مراکز صنعتی و شهری هستند، صنایع دستی می‌تواند بر پایه منابع محلی، مهارت‌ها، دانش بومی و نیروی انسانی موجود در روستا شکل بگیرد. صنایع‌دستی امکان تبدیل داشته‌های بومی و مهارتی جامعه جامعه روستایی به ارزش اقتصادی را فراهم کرده و بین هویت محلی و معیشت اقتصادی پیوند برقرار می‌کند. این ویژگی سبب می‌شود که توسعه صنایع‌دستی در روستاها فقط به معنای افزایش تولید یا فروش محصول نباشد، بلکه بستری برای تقویت پایدار بنیان‌های اقتصادی و اجتماعی روستاهای ایران ایجاد نماید.

این تاثیرگذاری صنایع دستی بر زیست روستاییان را از منظرهای مختلفی می‌توان مورد بررسی قرار و تحلیل قرار دارد. “آمارتیا سن”، اقتصاددان برجسته و برنده جایزه نوبل در نظریه «رویکرد قابلیت‌ها» (CapabilityApproach) می گوید توسعه با میزان کمی درآمد یا رشد تولید مورد سنجش قرار نمی‌گیرد، بلکه ملاک اصلی توسعه از نظر وی گسترش قابلیت‌های انسانی و افزایش آزادی افراد برای انتخاب نوع زندگی دلخواهشان است. …