یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷ / Sunday, 24 June, 2018

برای سلطان غزل معاصر ایران


برای سلطان غزل معاصر ایران
خودش می گفت همزاد پاییز است؛ اول مهرماه سال ۱۳۲۵. پدرش - كه خدایش رحمت كناد- معلم بود و شعر را به سختگی و قوت می سرود و مادرش كه عمرش دراز باد، به رغم نداشتن سواد مكتبی، در مكتب خانواده ای فاضل و ادیب درس خوانده است. می گفت: بسیاری از دانسته هایم را از مادرم دارم؛ مادری كه شب های زمستان با قصه ها و افسانه هایش او و خواهران و برادرانش را افسون می كرد و این افسون، بزرگترین و كاراترین حربه مادر بود كه هر كدام از بچه ها برای محروم نشدن از آن، حاضر بود تمام دستورات مادر را اطاعت كند. خانه آنها كه در كوچه هفت پیچ (یدی بروخ) زنجان واقع شده، میراثی است كه از پدربزرگ به آنها رسیده بود؛ خانه ای كه اگرچه تا حالا یكی، دوبار تعمیر اساسی شده، ولی هنوز صفای قدیمی و دوست داشتنی خودش را دارد؛ خانه ای با درخت های گردو و فندق و هلو و انگور و... ؛ خانه ای با ماهیانی قرمز در یك حوض سنگی قدیمی. بسیاری از روزهای كودكی را به حكم وظیفه پدر در روستاهای اطراف زنجان می گذراند و از حدود پنج سالگی به همراه خانواده به زنجان برمی گردد تا به مدرسه برود و نوشتن و خواندن بیاموزد، اگرچه همه آن سالها را خرج فراگرفتن آنچه در جان خود حس كرده می كند. در سال پنجم دبستان با نوشتن یك انشاء، هیات نمره امتحانات نهایی زنجان را كه به طور جمعی به انشاء بچه ها نمره می داده اند و نمره ۲۰ را برای این درس قدغن می دانسته اند، مجبور می كند كه در مورد او سنت را بشكنند و همین طلیعه، خبر از درخشش آن شگفت انگیزی در قلم او می دهد تا اینكه از سنین نوجوانی به سرودن شعر به طور جدی روی می آورد (سابقه اولین مصراع سروده شده توسط او به روزهای نوباوگی پیش از دبستان برمی گردد). سالهای دبیرستان هم سپری می شوند و نوبت به روزهای دانشجویی می رسد؛ دانشگاه تهران(دانشكده ادبیات) با استادانی شناخته شده او را می پذیرد تا این بار به ادبیات از زاویه آكادمیك بپردازد. می گفت: سال پنجم دبستان معلمی داشتم كه برای ما از كلیله و دمنه املا می گفت و همین باعث تسلط ما بر این اثر و دیگر آثار كلاسیك ادبیات شده بود، به طوری كه در دانشگاه همه متعجب مانده بودند كه این دانشجوی جوان این دانسته ها را از كجا دارد. اما انگار روزگار تصمیم می گیرد كه نگذارد همه چیز مرتب و طبق روال پیش برود. شاعر جوان كه حالا دیگر در مطبوعات و جلسات ادبی تهران همه را با آثار و خصوصا غزل هایش میخكوب كرده، از مدار دایره همگان بیرون می زند و اصرار بزرگان دانشكده ادبیات هم در این مورد بی تاثیر می ماند و شیفتگی و آشفتگی از راه می رسد تا حسین منزوی متولد شود؛ ماه بلند غزل معاصر ایران. منزوی جوان در سال ۱۳۵۰ در حالی كه تنها ۲۵ سال دارد، با اختصاص دادن یكی از معتبرترین جوایز ادبی آن زمان به اولین مجموعه سروده هایش (حنجره زخمی تغزل) نشان می دهد كه در غزل معاصر ایران و حتی در قالب های دیگر شعری، نفسی تازه از راه رسیده كه تا همیشه سالیان خواهد درخشید.او در غزل، كارستانی می كند كه پیش از او تنها در تجربه های معدودی از منوچهر نیستانی به شكل تجربه های اولیه رخ نموده است. منزوی جوان با بهره گرفتن از تعلیمات نیما از یك سو و تكیه كردن به گنجینه گران سنگ ادب پارسی از سوی دیگر، دست به آفرینش تازه هایی در غزل می زند كه تا پیش از آن بی سابقه هستند.تسلط عمیق بر افسانه ها، باورها و اسطوره های ملی و مردمی، به كارگیری دایره واژگانی وسیع كه ریشه در زبان گفتار مردم دارد، توجه به وزن و قافیه به عنوان پتانسیلی موسیقیایی و نه اجباری بدیعی، توجه به ساختار زیبایی شناسانه و حركت به سوی فرم، بهره بردن شاعرانه از روایت و از همه مهمتر توجه به رنگ ملی غزل و حفظ آن در پیكره نوجویانه غزل معاصر از ارمغان هایی است كه منزوی به ادبیات معاصر ارزانی می كند، به طوری كه بسیاری از این توجهات در آثار دیگر غزلسرایان تازه جوی پس از او به عنوان اصولی تردیدناپذیر لحاظ می شوند. منزوی در سرودن تصنیف و ترانه نیز بارها توانایی خود را به منصه ظهور رسانده كه علت این امر نیز اشراف او بر موسیقی دستگاهی ایرانی بوده است. در عرصه ترجمه، منزوی بهترین ترجمه منظوم حیدربابا ی شهریار را ارائه داده و تعدادی از داستان های فولكلور آذربایجان از قبیل كوراوغلی را نیز به فارسی برگردانده است. بخشی از آثار منتشرشده او عبارتند از: حنجره زخمی تغزل ، از شوكران و شكر ، با عشق در حوالی فاجعه ، با سیاوش از آتش ، از كهربا و كافور ، از ترمه و تغزل ، ترجمه حیدر بابا ، این ترك پارسی گوی ، این كاغذین جامه ، از خاموشی ها و فراموشی ، فانوس های آفتابی ، همچنان از عشق ، تیغ زنگ زده ، خونه آقا گنجیشكه ، دیدار در متن یك شعر ، صفرخان و...
قرار ندارم كه درباره زندگی ادبی او بیش از این كلیات، چیزی بنویسم كه مجال آن نیست ولی سالگرد تولد او را بهانه ای یافتم تا ضمن گرامیداشت یاد او، به این نكته اشاره كنم كه خیلی از ما آنقدر از خودمان می ترسیم كه اگر كسی ذره ای متفاوت تر از ما زیست، از او حذر می كنیم؛ او آنگونه كه می شایست زیست، نه آنگونه كه می بایست.
آخرین كتابی كه از او منتشر شد، مجموعه ای با نام فانوس های آفتابی است كه به مدح و منقبت
اهل بیت (ع) اختصاص دارد. سرآغاز این كتاب نیز، یكی، دو شعری است كه در عظمت مقام قرآن كریم سروده شده است. خیلی از كسانی كه او را نمی دانستند، حالا كه این كتاب را می بینند، نمی دانند چه باید بگویند، اگرچه او سالها پیش تنها با یك غزل عاشورایی، كفه دیگران را بالا برده بود. او پرید و آغاز شد؛ آغازی مثل روز تولدش؛ روز اول مهر؛ روز تولد تقویمی اش و برای خیلی از دیگران خواند كه:
چه سرنوشت غم انگیزی كه كرم كوچك ابریشم
تمام عمر قفس می بافت ولی به فكر پریدن بود
او با مهر آغاز شد و در نیمه اردیبهشت جان بهار را آخرین نفس خود كرد تا با مهر و عشق باقی بماند.
یادش عزیز باد.

ابراهیم اسماعیلی اراضی


منبع : روزنامه همشهری

مطالب مرتبط

یاد خواجو ۷۴۰، سال پس از تولد

یاد خواجو ۷۴۰، سال پس از تولد
خواجوی کرمان از شعرای مطرح ایران است که اشعار او نفوذ فراوانی بر مردم داشته و حضرت حافظ نیز از او تأثیرها پذیرفته است. مسافران شیراز در ورودی دروازه قرآن و در کنار کوه سنگی آن، آرامگاه بزرگی را می بینند که طبع و لطف سخن خویش را به حافظ بخشیده. آنچه در پی می آید نگاهی کوتاه به زندگی اوست.
ابوالعطا کمال الدین محمودبن علی بن محمود متخلص به خواجو المرشدی کرمانی و ملقب به نخلبند از شعرای عارف بزرگ و شاعر استاد ایران در قرن ۸ هجری است. نسبت مرشدی را برای او حاج خلیفه آورده است و این به سبب انتساب اوست به فرقه مرشدیه یعنی از پیروان شیخ مرشد ابوالحق کازرونی است که در تاریخ ۱۵ شوال سال ۶۸۹ هـ . ق در خاندان یکی از بزرگان کرمان چشم به جهان گشود و سپس به سفرهای طولانی خود به حجاز و خلیج فارس پرداخت و در این سفرها توشه ها از دانش و تحقیق اندوخت و در پایان سفرهای حجاز و شام و عراق عرب چند گاهی در بغداد باقی ماند و در سال ۷۳۲ یکی از مثنوی های خود را به نام هما و همایون که مدتی پیش آغاز کرده بود به نام سلطان ابو سعید و وزیرش
غیاث الدین محمد به انجام رسانید. در ضمن مسافرت خواجو به ملاقات علاء الدوله سمنانی متوفی در سال ۷۳۶ هـ.ق که از بزرگان صوفیه آن عصر به شمار می رفت نائل آمد و از او کسب فیض کرد و حلقه ارادت او را به گوش کرد.همچنین برخی از سلاطین آل مظفر را ستود و در موقع اقامت در شیراز با اکابر و فضلای آن شهر از جمله با خواجه حافظ معاشرت داشت و از شاه شیخ ابو اسحاق اینجو حمایت دید و او را مدح کرد.
از دیگر ممدوحان خواجو یکی شمس الدین محمود صاین بود که نخست در خدمت امرای چوپانی بود بعد به خدمت امیر مبارزالدین محمد از آل مظفر و سرانجام به خدمت شیخ ابو اسحاق اینجو پیوست و به وزارت او منصوب شد و در ۷۴۶ هـ.ق به دست امیر مبارزالدین مقتول شد.
● آثار خواجو
خواجو در منظومه کمال نامه که به سال ۷۴۴ سروده از پسر خود به نام مجیدالدین ابو سعید علی نام می برد. چون اشعاری که هنگام دوری از کرمان ساخته چند بار به هجران وی اشاره می کنند.
▪ مثنویات
۱) سام نامه:
منظومه ای است حماسی و عشقی به بحر متقارب مثمن مقصور که مانند همه منظومه های مشابه آن به تقلید از شاهنامه فردوسی ساخته شده و راجع به سرگذشت سام نریمان و عشق ها و جنگ ها و ماجراهای او از این مجموعه نسخه های متعدد وجود دارد که هیچ یک کامل به نظر نمی آید و نسخه چاپی آن به سال ۱۳۱۹ شمسی تقریباً شامل ۴۵۰۰ بیت است. بنابر آنچه از برخی نسخ سام نامه برمی آید این منظومه را خواجو به نام ابوالفتح مجدالدین محمود وزیر ساخت یعنی همان کسی که خواجو منظومه را به نام او آورده است.
۲) مثنوی عاشقانه:
داستان عشق همایون با هما دختر فغفور چین به بحر متقارب که خواجو آن را به سال ۷۳۲ هجری در ۴۴۰۷ بیت به اتمام رسانید.
هما و همایون در چند سال از خدمت مسافرت خواجو و خاصه در مدت اقامت وی در بغداد سروده شده و خواجو به تصور اینکه هنگام ورود به آذربایجان آن را به ابو سعید بهادر خان تقدیم دارد در آغاز آن منظومه ایلخان و وزیر او غیاث الدین محمد را مدح گفته و چون در ورود خود به اردوی ایلخان با مرگ ابو سعید بهادر خان و ایلخانی ارپاخان مواجه شد و به تشویق خواجه تاج الدین احمد آن را به نام شمس الدین صاین و پسرش عمیدالملک رکن الدین کرد.
۳) گل و نوروز:
منظومه ای است به بحر هزج مسدس محذوف یا مقصور در عشق شاهزاده ای نوروز نام با گل، دختر پادشاه روم و مسلماً خواجو این مثنوی را برای نظیره سازی در برابر خسرو و شیرین نظامی سروده است. خواجو در آغاز داستان گوید که این منظومه به لفظ هندی بوده و آن را داستان پردازان بابل ترتیب دادند این داستان منظوم را خواجو در ماه صفر سال ۷۴۳ هجری در ۵۳۰۲ بیت ساخته است.
۴) روضه الانوار:
منظومه ای است از متفرعات بحر سریع که خواجو آن را به پیروی از منظومه مشهور مخزن الاسرار نظامی و بر همان روش نگاشت. این منظومه اندکی بیشتر از ۲ هزار بیت دارد و شاعر آن را بعد از عنوان مقام ها در ۲۰ مقاله و هر مقاله ای را در یک مقدمه و یک حکایت و استنتاج از آن پرداخته و در آن مقالات مباحثی از اخلاق و عرفان را مطرح کرده و یک جا نیز وصف حالی رسا از خود تا آنجا که معتلف درگاه مرشد خویش آورده است. روضه الانوار به نام شمس الدین محمود صاین، وزیر ساخته شد و خواجو در آن نیز از بنیانگذاران طریقت مرشد یه یعنی شیخ ابواسحاق کازرونی و از مرشد مستقیم خود امین الدین
بلیانی به بزرگی نام برده است این منظومه به سال ۷۴۳ هجری اتمام پذیرفت.
۵) کمال نامه:
منظومه ایست عرفانی در ۱۲ باب بر وزن سیر العباد سنایی و به پیروی از روش آن مشتمل بر خطابه هایی با عناصر و ارواح و عقول و جز آنها در یکهزار و هشتصد و چهل و نه بیت و یا اندکی بیشتر و کمتر (ینا بر اختلاف نسخ) که به سال ۷۴۴ هجری تمام شد این مثنوی را خواجو به نام و بیاد پیشوای طریقت مرشدیه یعنی شیخ مرشدالدین ابو اسحاق کازرونی آغاز کرده و به اسم شاه شیخ ابو اسحق اینجو ختم کرده است.
۶) گوهر نامه:
گوهر نامه منظومه ایست در یکهزار بیت در بحر هرج مسدس مقصور یا محذوف که به سال ۷۴۶ به اتمام رسیده است و شاعر آن را به نام امیر مبارز الدین محمد و وزیرش بهاء الدین محمودبن عزالدین یوسف که از اعقاب
نظام الملک طوسی بوده و در مناقب او و پدر و اجدادش هر یک فصلی ترتیب داده است. با مطالعه در آثار منظوم و منثور خواجو به خوبی دریافته می شود که دوستار به حرفه خویش بود عمر خود را در این راه نهاده است.
● وفات
تاریخ وفات به سال ۷۵۰ در کرمان نوشته اند گویا این واقعه در شیراز اتفاق افتاده و قبرش در تنگه الله اکبر شیراز نزدیک دروازه قرآن واقع است.

وبگردی
قیمتهای روانی  / این آقایان عاقل / بیجاره مردم
قیمتهای روانی / این آقایان عاقل / بیجاره مردم - افاضات امروز معاون اول رییس جمهور، البته قبلتر نیز از زبان دیگر مقامات اقتصادی دولت از جمله نهاوندیان و نوبخت شنیده شده بود. یک اظهارنظر کلی و تاکید بر «عدم نگرانی مردم درباره وضعیت معیشتی» ! عجیب است این جملات شگفت انگیز از زبان جهانگیری که خود از منتقدان وضعیت مشابه در دوران احمدی نژاد بود. او حالا همان جملات را با همان ادبیات تکرار می کند! اما آقای جهانگیری! حقیقتاً این دلار و آن سکه و و قیمت های…
لادن طباطبایی در شبکه من و تو / فیلم
لادن طباطبایی در شبکه من و تو / فیلم - لادن طباطبایی، بازیگر شناخته شده سینما و تلویزیون ایران که برای درمان بیماری فرزندش مدتی است در خارج از ایران به سر می برد امروز مهمان شبکه «من و تو» بود و بدون حجاب مقابل دوربین این شبکه حاضر شد.
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی - مردم تهران برای اولین بار و برای تماشای مسابقه‌ی فوتبال ایران و اسپانیا در جام جهانی ۲۰۱۸ بهمراه خانواده‌های خود به ورزشگاه صدهزار نفری آزادی رفتند
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال - جواد یساری پس از ۴۰ سال با خواندن در فیلم «دشمن زن» دوباره به عرصه هنر بازگشت.این گزارش توسط تماشا تهیه و منتشر شده است. منبع
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!