بازار
در هشت یادداشت پیشین، از ضرورت بازخوانی تاریخ روابط ایران و آمریکا، شناخت تحولات نظام بین‌الملل و بهره‌گیری از فرصت‌های دیپلماتیک سخن گفتیم. اکنون پرسش این است: ایران چگونه می‌تواند با بازتنظیم سیاست خارجی بر پایه منافع ملی، ظرفیت‌های قدرت ملی خود را به جایگاهی مؤثر، پذیرفته‌شده و پایدار در منطقه ارتقا دهد؟
ایران کشوری معمولی در جغرافیای سیاسی منطقه نیست. پیشینه چند هزار ساله تاریخی و تمدنی، میراث اسلامی و مذهبی، تنوع فرهنگی، موقعیت ممتاز ژئوپلیتیکی، گستره سرزمینی، جمعیت قابل توجه، سرمایه انسانی و منابع طبیعی، مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها را فراهم آورده که کمتر کشوری در پیرامون ما از همه آنها برخوردار است. قرارگرفتن در پیوندگاه خلیج فارس، دریای عمان، قفقاز، آسیای مرکزی و شبه‌قاره هند نیز به ایران عمقی راهبردی بخشیده که می‌تواند پشتوانه امنیت، تجارت و ارتباطات منطقه‌ای باشد.
اما برخورداری از مؤلفه‌های قدرت ملی، لزوماً به معنای دستیابی به جایگاه یک قدرت منطقه‌ای نیست. قدرت منطقه‌ای زمانی تحقق می‌یابد که توانایی‌های یک کشور، افزون بر تأمین امنیت خود، به عاملی برای ثبات، همکاری و ایجاد منافع مشترک در محیط پیرامونی تبدیل شود. کشوری که همسایگانش از افزایش قدرت آن احساس نگرانی کنند، حتی با برخورداری از توان دفاعی چشمگیر، برای تثبیت جایگاه منطقه‌ای خود با دشواری روبه‌رو خواهد شد.
ازاین‌رو، ارتقای جایگاه ایران از قدرتی ملی به قدرتی منطقه‌ای، مستلزم تغییر در منطق تنظیم روابط با همسایگان است. حسن همجواری باید از شعاری دیپلماتیک به اصلی راهبردی تبدیل شود؛ اصلی مبتنی بر احترام به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها، عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر، حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات و شناسایی منافع مشترک. …
