بازار
اخیراً مقاله‌ای با عنوان «آیت‌الله خویی؛ قدرتمندترین مرجع سنتی که نمی‌خواست حکومت کند» منتشر شده که نویسنده آن کوشیده است شخصیت علمی، جایگاه مرجعیت و رویکرد سیاسی آیت‌الله العظمی سید ابوالقاسم موسوی خویی را در چارچوب مفاهیمی چون «سکوت‌گرایی راهبردی»، «استقلال نهادی» و «قدرت فراملی مرجعیت» تحلیل کند.
نویسنده در آغاز مقاله آورده است: «آیت‌الله خویی نه با نظریه ولایت مطلقه فقیه همراه شد و نه حاضر بود اعتبار مذهبی خود را در اختیار حکومت صدام حسین بگذارد.»
این سخن، اگرچه به دو واقعیت متفاوت در زندگی علمی و اجتماعی آن مرجع بزرگ اشاره دارد، اما پیوند دادن آن دو در قالب یک الگوی واحد سیاسی، بدون توجه کافی به شرایط تاریخی عراق، می‌تواند خواننده را به برداشتی ناتمام از شخصیت و عملکرد ایشان رهنمون سازد.
زیرا مخالفت یا عدم همراهی با یک نظریه فقهی، امری است مربوط به مبانی اجتهادی؛ اما چگونگی مواجهه با حکومتی سرکوبگر، مسئله‌ای است که علاوه بر مبانی دینی، به شرایط سیاسی، امکانات اجتماعی و پیامدهای تصمیم‌گیری نیز وابسته است.
این دو را نمی‌توان بی‌توجه به تفاوت ماهوی آنها، در یک چارچوب ساده سیاسی جای داد.
نجفی که زیر سایه حکومت بعث نفس می‌کشید
برای شناخت رفتار آیت‌الله خویی، نخست باید نجف روزگار او را شناخت؛ نجفی که نه در آرامش یک جامعه آزاد، بلکه در محاصره حکومتی امنیتی و سخت‌گیر به حیات خود ادامه می‌داد.
حکومت بعث عراق، به‌ویژه در دوران صدام حسین، با گسترش دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی، بسیاری از نهادهای مستقل اجتماعی و مذهبی را تحت فشار قرار داد.حوزه علمیه نجف اشرف نیز از این سیاست‌ها برکنار نماند.
اخراج گسترده طلاب و عالمان غیرعراقی، محدودیت فعالیت‌های علمی و مذهبی، بازداشت روحانیان، فشار بر خاندان‌های دینی و اعدام مخالفان، بخشی از واقعیت تلخ آن روزگار بود. …
