خودروهای برقی و هیبریدی؛ ناجی بحران کمبود سوخت در ایران

بدین‌ترتیب قاطبه کارشناسان به دنبال یافتن راهکارهایی مناسب برای بهینه سازی و کاهش مصرف بنزین با کمترین تبعات برای کشور هستند.

در میان راهکارهای متفاوت برای نیل به کاهش و بهینه کردن مصرف سوخت معلوم نیست چرا تدبیر غالب تصمیم گیران فقط به گران کردن به عنوان آسان ترین ودم دست ترین راه ،ختم می شود و ازاجرای اقدامات کارشناسی تروبنیادی تر خبری نیست.

یکی از این اقدامات بنیادی که از مدتها قبل باید مورد توجه قرارمی گرفت، اصلاح مصرف سوخت خودروهای تولید داخل وهمچنین خودروهای مونتاژی چینی، درکنار توجه به تولید یا واردات خودروهای برقی و هیبریدی وافزایش استفاده از سوخت سی ان جی در خودروها است.

پرسش این است که آیا نباید از دهه ها پیش یک «راهبرد» و «چشم انداز» توسط دولت و مجلس اتخاذ می‌شد که با تولید سالانه بیش از یک میلیون خودروی بنزینی پرمصرف در کشور، به مصرف روزانه ۱۴۰ میلیون لیتر بنزین نرسیم؟ حتی در زمینه خودروهای سنگین نیز شاهد تردد خودروهای بسیار فرسوده  در جاده‌ها هستیم که سهمی بزرگ در افزایش مصرف گازوئیل دارند.

جهش جهانی خودروهای برقی و سهم ناپیدای ایران

از جمله اقدامات بنیادی که جای آن سال ها در استراتژی کنترل مصرف سوخت کشورخالی است، تبدیل خطوط تولید خودروهای پرمصرف و قدیمی خودروسازان کشور به تولید خودروهای هیبریدی و برقی یا گسترش واردات آن وفراهم کردن زیرساخت های لازم برای تردد آن درخیابان ها وجاده ها است. اما در غیاب چنین اقدامی ، امروز شاهد رشد قابل توجه ناوگان خودروهای برقی وکم مصرف درخاورمیانه وجهان هستیم.

دراین‌باره، آژانس بین‌المللی انرژی در گزارشی از جهش ۴۰درصدی فروش خودروهای برقی در خاورمیانه طی سال ۲۰۲۵خبر داده و اعلام کرده است که سال گذشته میلادی ۷۵هزار دستگاه خودرو برقی در خاورمیانه به فروش رفته که نیمی از آنها در امارات و ۴۵درصد در عربستان و قطر ثبت شده و فروش خودروهای برقی در آسیای مرکزی نیز اوج گرفته است.پ

در این میان بازار ترکیه همچنان صدرنشین فروش خودروهای برقی منطقه است به گونه ای که پارسال ۲۴۰هزار دستگاه خودرو برقی در این کشور همسایه به فروش رسید که دوبرابر سال ۲۰۲۴ است. یعنی در حالی که سال ۲۰۲۲ سهم خودروهای برقی فقط یک‌درصد از کل فروش خودرو در ترکیه بود،اما پارسال این سهم به ۲۰درصد رسید.

در جهان هم خودروهای برقی به سرعت درحال جایگزینی خودروهای بنزینی هستند. بر اساس اعلام مرکز پژوهش‌های انرژی خورشیدی و هیدروژن (ZSW) آلمان،بیش از ۷۴میلیون خودروی تمام‌برقی، پلاگین هیبرید و خودروهای دارای «رنج اکستندر» یا «بُرد افزا» در جاده‌ها تردد می‌کنندکه بیشترین تعداد این خودروها با فاصله زیاد با حدود ۴۴میلیون دستگاه در چین قرار دارد.

به این ترتیب، از هر ۱۰خودروی برقی در جهان، ۶ خودرو در چین وجوددارد. در سال ۲۰۲۵، خودروهای برقی حدود ۵۵درصد از کل فروش خودروهای جدید چین را تشکیل دادند. فروش جهانی کامیون‌های برقی هم در سال ۲۰۲۵بیش از دو برابر شد و به ۹درصد از کل فروش کامیون در جهان رسید.

درکنار این، کمیسیون ملی اصلاحات چین «خودروهای انرژی‌نو» را اولویت این کشور خواند و دولت چین رسماً اعلام کرده خودروهای برقی را به‌عنوان یکی از هفت «صنعت استراتژیک نوظهور» در نظر گرفته است.

اروپا نیز در سال ۲۰۲۵یکی از قوی‌ترین رشدهای بازار خودروهای برقی را تجربه کرد و این خودروها توانستند ۲۸درصد از کل فروش خودروهای جدید اروپا را به خود اختصاص دهند.

اما علی‌رغم این رشد چشمگیر جهانی، تولید و واردات خودروهای برقی و هیبریدی تقریبا هیچ جایگاهی در سیاستگذاری اقتصادی و انرژی کشورمان ندارد تا درسایه این غفلت مصرف سوخت کشور به روزانه حدود  ۱۴۰ میلیون لیتر رسیده و حدود۲۵ میلیون لیتر کسری بین تولید ومصرف آن وجودداشته باشد.

دراین باره جالب است که در آمارهای آژانس بین‌المللی انرژی درباره استفاده از خودروهای برقی ،حتی اشاره‌ای هم به نام ایران نشده است و این نشان می‌دهد سیاستگذاران بخش انرژی علی‌رغم وعده‌های کلامی، در عمل هیچ اهتمامی به استفاده از این خودروها برای کاستن از مصرف بنزین کشور نداشته‌اند.

از تاکسی‌های پرشمار اینترنتی تا قاچاق

علاوه بر معضل تولید خودروهای با فناوری قدیمی و پرمصرف در ایران، در یک آمار عجیب که  در کوران بحران‌های داخلی اقتصاد ایران ایجادشده، جامعه ۱۵میلیونی رانندگان تاکسی و موتورسیکلت‌های  اینترنتی است که در کشور فعالیت می‌کنند. این موضوع قطعا نمودار مصرف بنزین را به رقم بالایی  می‌رساند. به علاوه، قاچاق قابل‌توجه و سازمان‌یافته سوخت که به گفته محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهوری به روزانه ۲۰ میلیون لیتر می‌رسد، معضل دیگری است که در اولویت اقدام و عمل سیاستگذاران بخش انرژی کشور قرار ندارد.

با وجود چنین خلأهایی طبیعی است که مصرف سوخت و به خصوص بنزین در حد غیر طبیعی باشد و تا زمانی که چشم ها به موارد ذکر شده بسته باشد نه فقط شاهد کاهش مصرف نخواهیم بود بلکه چشم‌انداز رسیدن به قله مصرف ۲۰۰ میلیون لیتر در روز در آینده نزدیک چندان دور از انتظار نیست .

مردم بی تقصیرند

 یک عضو کمیسیون صنایع مجلس در گفتگو با اطلاعات و در پاسخ به این سئوال که با وجود تولیدات پرمصرف و قدیمی صنعت خودرو کشور، قاچاق روزانه ۲۰میلیون لیتر سوخت  و عدم برنامه‌ریزی برای استفاده از خودروهای برقی آیا مردم مقصر مصرف بالای سوخت بوده ومستحق تحمل رشد قیمت سوخت وتبعات تورمی آن هستند؟ تصریح می‌کند: شفاف عرض کنم که مردم تقصیری در هیچ زمینه‌ای مخصوصاً در بحث سوخت و بنزین ندارند، آنچه هست از بی تدبیری و عدم اجرای صحیح قانون است.

شهباز حسن پور می‌افزاید: ما در مجلس تاکید داریم که باید واردات خودرو؛ بخصوص خودروهای کم‌مصرف، برقی و هیبریدی آزاد شود تا حوزه خودرو در انحصار دو سه خودروساز داخلی نباشد در غیر این صورت وضعیت مصرف بنزین بدتر می شود و امیدی به بهبود شرایط نیست.

به گفته نماینده مردم کرمان، تا زمانی که خودروهای تولید داخل مصرف بالا دارند و بعضا تا ۵برابر همتایان خارجی خود سوخت مصرف می‌کنند، مشخص است که مردم نقشی در رشد مصرف سوخت ندارند و فقط ثروت نسل‌های آینده با بی‌تدبیری هدر می‌رود. لذا دولت باید با تکیه بر راهکارهای غیرقیمتی و با پرداختن به حل مسایل بنیادینی که باعث رشد مصرف بنزین در کشور شده است، به سوی حل معضل مصرف بسیار بالای بنزین برود و راه‌حل افزایش قیمت با توجه به تبعات تورمی آن به عنوان آخرین اقدام درنظر گرفته شود.

صنعت خودرو صدای دولت را هم درآورد

در همین زمینه، اخیرا معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف انرژی با انتقاد از تداوم تولید و تردد خودروهای پرمصرف و بی‌کیفیت در کشور تصریح کرده است: اگر مصرف خودروهای تولیدی ،امروز به استانداردهای جهانی نزدیک بود، کشور با کسری بنزین، صف، سهمیه‌بندی و دغدغه قیمت مواجه نمی‌شد.

سید اسماعیل سقاب اصفهانی، ریشه بخشی از ناترازی بنزین را در کیفیت پایین و مصرف بالای خودروهای داخلی دانست و افزود: امروز هزینه خودروی بی‌کیفیت و پرمصرف را نه خودروساز، بلکه مردم و بیت‌المال پرداخت می‌کنند. اگر مصرف خودروهای موجود به سطح قابل قبول نزدیک بود، کشور با کمبود بنزین و سیاست‌های سهمیه‌بندی روبرو نمی‌شد. این هزینه سال‌هاست که به شکل‌های مختلف از مردم گرفته می‌شود؛ یک‌بار هنگام خرید خودرو، یک‌بار در باک بنزین و یک‌بار هم در قالب سهمیه‌بندی.

 رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف انرژی با انتقاد از شیوه‌های گذشته در واردات خودرو، تصریح کرد: به‌جای اینکه صنعت خودرو به سمت رقابت واقعی و ارتقای کیفیت برود، در مقاطعی خودروهای پرمصرف و بی‌کیفیت خارجی نیز وارد یا مونتاژ شد که در برخی موارد حتی از نظر اقتصادی، از واردات کامل خودروهای باکیفیت نیز برای کشور گران‌تر تمام شد. پ

وی با بیان اینکه صنعت خودروی کشور با وجود گذشت بیش از ۶۰سال هنوز با مسائل بنیادین روبروست، خاطرنشان کرد: مساله فقط مصرف سوخت نیست؛ بلکه سالانه هزاران خانواده بر اثر حوادث جاده‌ای داغدار می‌شوند، اما کمتر کسی در محاسبات رسمی، سهم خودروهای بی‌کیفیت را در این خسارت‌ها لحاظ می‌کند، لذا باید به سهم صنعت خودرو در ایجاد این معضلات به طور اساسی فکر کرد و تدبیری ریشه‌ای برای ریل‌گذاری جدید آن اندیشید.