مقامهای امارات متحده عربی اعلام کردند ایران شامگاه پنجشنبه به دو کشتی اماراتی در تنگه هرمز حمله کرده است.
تحلیلگران میگویند این حملات نشان میدهد ایران در برابر تحریمهای اقتصادی بیشتر عقبنشینی نمیکند و حتی زمانی که به نظر میرسد دونالد ترامپ تمایلی به بازگشت به یک جنگ تمامعیار ندارد، آماده است ابتکار عمل نظامی را در دست بگیرد.
در شرایطی که ترامپ بیش از گذشته به محاصره دریایی بنادر ایران توسط نیروی دریایی آمریکا بهعنوان ابزاری برای اعمال فشار مالی بر تهران تکیه کرده، رهبران ایران تلاش دارند نشان دهند که تسلیم نخواهند شد و تنگه هرمز را بسته نگه خواهند داشت تا زمانی که افزایش قیمت انرژی، آمریکا را مجبور به عقبنشینی کند.
علی واعظ، معاون برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه بینالمللی بحران، گفت: «تهران از هر بازیِ جرأتآزمایی با واشنگتن یک درس ساده گرفته است: اگر به اندازه کافی خونسرد بمانی، این آمریکا است که اول منحرف میشود.»
او افزود: «برای نظامی که معتقد است برای بقای خود میجنگد... تهدیدهای وجودی معمولاً عزم و اراده را سختتر میکنند، نه اینکه سقفی برای مقاومت تعیین کنند.»
واشنگتن این هفته اعلام کرد که طی روزهای آینده محدودیتهای جدیدی علیه اقتصاد ایران اعمال خواهد کرد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفت این اقدامات در کنار محاصره دریایی بنادر ایران یک «ضربه یک-دو» خواهد بود.
تلاشهای دو طرف برای وارد کردن آسیب اقتصادی به یکدیگر، آنها را بیش از پیش از مسیر دیپلماتیکی که به نظر میرسید در ماه ژوئن به آن رسیده بودند، دور کرده است.
آن توافق، برای تهران مشوقهای مالی در نظر گرفته بود؛ مشروط بر اینکه ایران تنگه هرمز را بازگشایی کند و مذاکرات جدی درباره برنامه هستهای خود را آغاز کند.
هدف شماره یک: پایین آوردن قیمت انرژی
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه اولویتهای دولت را تشریح کرد و به فاکسنیوز گفت پایین نگه داشتن قیمت انرژی «هدف شماره یک» است.
ونس گفت: «و طبیعتاً هدف شماره دو این است که اطمینان حاصل کنیم ایران هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نمیکند. اطمینان دارم که در حال تحقق هر دو هدف هستیم.»
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز جمعه به خبرنگاران گفت: «هر دو هدف برای رئیسجمهور به یک اندازه اهمیت دارند.»
او افزود: «به همین دلیل است که دولت اقدامات زیادی برای باثبات نگه داشتن بازارها انجام داده است، اما در عین حال، اطمینان از اینکه ایران هرگز نتواند به سلاح هستهای دست پیدا کند، اولویت رئیسجمهور در ارتباط با درگیری جاری است و او به هر شکل ممکن این هدف را دنبال خواهد کرد.»
ترامپ جنگ را با اعلام این هدف آغاز کرد که میخواهد ایران را وادار به توافقی کند که برای همیشه مانع دستیابی این کشور به سلاح هستهای شود.
اما هرچه جنگ طولانیتر شده و تهران کنترل بیشتری بر جریان انرژی جهانی در تنگه هرمز ــ کنترلی که پیش از جنگ نداشت ــ اعمال کرده، به نظر میرسد اولویتهای ترامپ تغییر کرده است.
مقامهای آمریکایی میگویند کاخ سفید در هفتههای اخیر بیش از پیش نسبت به دستیابی به یک توافق نهایی هستهای با تهران بدبین شده است.
در عوض، ترامپ بر فشار حداکثری بر اقتصاد آسیبدیده ایران تمرکز کرده تا حکومت ایران را به توافقی برای بازگشایی این آبراه وادار کند؛ توافقی که به ترامپ اجازه دهد پیروزی در جنگ را اعلام کرده و از این بحران عبور کند.
برای ایران، کنترل هرمز این امکان را فراهم میکند که بدون دادن امتیاز درباره موضوع اصلی برنامه هستهای خود، خواستههایی را از آمریکا مطرح کند.
تهران میگوید زمان به نفع ایران است
مقامهای ایرانی معتقدند زمان به نفع آنهاست و خواستههای خود برای بازگشایی تنگه هرمز را افزایش دادهاند.
تهران میگوید آمریکا باید:
به جنگ پایان دهد؛
محاصره خود را لغو کند؛
و برای کاهش فشار تحریمهای فلجکننده و آزادسازی منابع مالی مسدودشده ایران اقدام کند.
اکنون سؤال اصلی جنگ این است: کدام طرف در برابر فشار اقتصادی زودتر کوتاه میآید؟
جنگ لفظی میان دو طرف نیز روز جمعه شدت گرفت.
ترامپ در جریان سخنرانی در ایالت نیویورک گفت: «بعد از اینکه کار شکست دادن ایران را تمام کنیم ــ که بهشدت در حال شکست خوردن است ــ خیلی زود اعلام خواهم کرد که تنگه هرمز قلمرو ایالات متحده است.»
یک مقام کاخ سفید بعداً گفت ترامپ این اظهارات را به شوخی مطرح کرده است.
در واکنش، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تنگه هرمز ایرانی بوده، ایرانی است و ایرانی خواهد ماند؛ این تنگه تنها تحت فرمان ایران بسته و باز خواهد شد.»
آمریکا میگوید محاصره را میتواند نامحدود ادامه دهد
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز پنجشنبه گفت نیروی دریایی این کشور میتواند محاصره ایران را بهطور نامحدود ادامه دهد.
مقامهای آمریکایی همچنین گفتند ارتش در حال آماده شدن برای جایگزین کردن ناو هواپیمابر USS Abraham Lincoln در منطقه با USS George Washington است.
این تصمیم در حالی گرفته شده که نگرانیها درباره شرایط زندگی خدمه روی آبراهام لینکلن و فشار ناشی از استقرارهای طولانیمدت نیروها در طول جنگ افزایش یافته است.
ایران بارها برای جلوگیری از عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز از زور استفاده کرده است.
تحلیلگران میگویند توانایی تهران برای تشدید نظامی درگیری، کار واشنگتن را برای گرفتن امتیاز از ایران صرفاً از طریق فشار اقتصادی دشوارتر میکند.
حمله به کشتیهای مرتبط با شرکت نفت ابوظبی ملی (ADNOC) متعلق به امارات، تعداد کشتیهایی را که در ماه اوت هدف قرار گرفتهاند به شش فروند رسانده است.
امارات، که یکی از صادرکنندگان بزرگ نفت جهان است، تلاش کرده است با وجود اعمال فشار و کنترل ایران بر تنگه هرمز، محمولههای نفتی خود را بهطور محتاطانه از این مسیر عبور دهد.
تردد در هرمز تقریباً متوقف شده است
این آبراه همچنان تا حد زیادی بسته است و بیشتر کشتیها حاضر نیستند بدون اجازه ایران وارد آن شوند.
کشتیهایی هم که عبور میکنند، از مسیر شمالی تحت مدیریت ایران استفاده میکنند.
دادههای رهگیری کشتیها از شرکت Kpler نشان میدهد که روز پنجشنبه تنها ۱۳ کشتی از این آبراه عبور کردند؛ در حالی که پیش از جنگ، این مسیر معمولاً روزانه بیش از ۱۳۰ کشتی را شاهد بود.
از میان ۱۳ کشتی، ۹ کشتی از مسیر تحت مدیریت ایران عبور کردند.
تردد کشتیها در ماه جاری نسبت به ماه ژوئیه کاهش یافته است؛ در ژوئیه بهطور میانگین روزانه ۲۶ کشتی از تنگه عبور میکردند.
قیمت جهانی نفت در روزهای اخیر در محدودهای پایینتر از ۹۰ دلار در هر بشکه نوسان داشته است.
جریان انتقال نفت از تنگه همچنان محدود است، اما تولیدکنندگان منطقه توانستهاند با استفاده از مسیرهای جایگزین در خارج از این گلوگاه، بخشی از نفت خام خود را همچنان به بازار برسانند.
با این حال، ادامه اختلالها در حال کاهش ذخایر جهانی نفت است و توان بازار برای جذب شوکهای جدید را کاهش میدهد.
تحلیلگران گروه مشاورهای اوراسیا در یادداشتی برای مشتریان خود نوشتند: «تنشهای پنهان میان آمریکا و ایران بر سر وضعیت این آبراه، خطر وقوع یک بحران دیگر ــ و یک بستهشدن دوباره ــ را تا پایان سال ۲۰۲۶ نسبتاً بالا نگه خواهد داشت.»
ترامپ نمیخواهد جنگ دوباره تمامعیار شود
اکنون ترامپ ترجیح میدهد پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا، تأثیر جنگ بر داخل آمریکا را محدود کند و با تشدید فشار اقتصادی بر ایران از بازگشت به جنگ تمامعیار جلوگیری کند.
به نوشته والاستریت ژورنال، دستیاران ترامپ با نشان دادن دادههایی درباره خسارتهایی که تحریمها تاکنون به حکومت ایران وارد کردهاند، او را به این استراتژی متقاعد کردهاند.
بسنت نیز نشانههایی از تشدید قریبالوقوع این کارزار فشار ارائه کرد و به شبکه نیوزمکس گفت اقدامات بیشتری هفته آینده اعلام خواهد شد.
میعاد ملکی، مقام ارشد سابق وزارت خزانهداری آمریکا که اکنون در بنیاد دفاع از دموکراسیها فعالیت میکند، گفت صادرات نفت ایران از ۲ میلیون بشکه در روز پیش از محاصره ماه آوریل به نزدیک صفر در روزهای اخیر کاهش یافته است.
او همچنین گفت تهران با کمبود حدود ۲۹ میلیون لیتر بنزین در روز مواجه است و محاصره مانع تأمین این کسری میشود.
ملکی گفت:«اگر واشنگتن روشن کند که محاصره در چارچوب زمانیای که تهران بتواند منتظر آن بماند لغو نخواهد شد، این محاصره میتواند حکومت را به زانو درآورد.»
ایران به سمت اقتصاد بقا میرود
در حالی که ایران با فشار اقتصادی فزایندهای روبهروست، در حال حرکت به سمت اقتصاد بقا است؛ اقتصادی که برای تحمل این فشارها طراحی شده است.
تهران که سالها تحریم را تجربه کرده، با سهمیهبندی سوخت و برق، محدود کردن ارز خارجی کمیاب و کاهش سرمایهگذاری، بخش بیشتری از بار فشار اقتصادی را به خانوارها منتقل میکند؛ در حالی که واردات ضروری و منابع دولتی را حفظ میکند.
واشنگتن پیشتر نیز در جریان جنگ تلاش کرده بود ایران را با همین روش تحت فشار قرار دهد.
آمریکا تنها چند روز پس از دستیابی به یک آتشبس شکننده، محاصره دریایی را اعمال کرد.
برخی مقامهای آمریکایی در آن زمان اطمینان داشتند که محاصره ظرف چند هفته ایران را مجبور خواهد کرد جنگ را بر اساس شروط واشنگتن پایان دهد.
اما در نهایت، ترامپ در ماه ژوئن با توافقی موافقت کرد که به محاصره پایان داد؛ در مقابل، ایران متعهد شد تنگه هرمز را بازگشایی کند و درباره برنامه هستهای خود مذاکره کند.
چند هفته بعد، ایران که با تلاشهای آمریکا برای هدایت کشتیها از مسیر تنگه هرمز مخالفت داشت، بار دیگر حمله به کشتیها را آغاز کرد.
