امنیت سکونت، پایداری زندگی

۱۷ آبان‌ماه، «روز جهانی شهرسازی» است که امسال در ایران با محوریت «شهرسازی: امنیت سکونت، پایداری زندگی» برگزار می‌شود. مناسبت‌هایی پی‌درپی در حوزه معماری و شهرسازی، نقش این تخصص‌ها را در حل مسائل جهانی مطرح می‌کنند. این مناسبت‌ها فقط یادآور اهمیت طراحی ساختمان‌ها یا توسعه شهرها نیستند؛ بهانه‌هایی هستند برای بازنگری در آنچه در سپهر معماری و شهرسازی امروز دنیا جزو مهم‌ترین چالش‌ها مطرح می‌شود، تا هم‌اندیشی در راستای حل این مشکلات انجام شود.

موضوعات «روز جهانی معماری» و «روز جهانی اسکان بشر» امسال، در سال ۲۰۲۶، هر دو با محوریت مسکن مطرح شده‌اند. هر دو فرصتی فراهم کرده‌اند برای بازاندیشی در نسبت میان شهر، خانه و کیفیت زندگی. پرسش مهم‌تر این است که ساختار و مقررات امروز شهرها و معماری مسکن تا چه اندازه می‌توانند نیاز واقعی مردم به سرپناهی امن، مناسب و در دسترس را پاسخ دهند. در این میان، در ایران هر روز شاهد پیشنهادهایی تازه در حوزه مسکن هستیم. سؤال اینجاست که آیا تبعات فضایی، فرهنگی و اجتماعی این رویکردها تا چه اندازه بررسی شده و درباره آن‌ها فکر شده است؟

ظهور شیوه‌های تازه سرمایه‌گذاری در بازار ملک ایران، از جمله پلتفرم‌هایی که امکان مشارکت با مبالغ کوچک‌تر را فراهم می‌کنند، بحث دسترسی به مسکن را وارد مرحله تازه‌ای کرده است. «خانه‌ریز» نمونه‌ای از این رویکرد است که ادعا می‌کند امکان سرمایه‌گذاری در دارایی ملکی را برای افرادی با سرمایه محدودتر فراهم می‌کند. استدلال این است که چنین سازوکارهایی می‌توانند شکل مشارکت در بازار املاک را تغییر دهند و برای برخی افراد راهی برای ورود به سرمایه‌گذاری ملکی باشند. علاوه بر این، پیشنهاد دیگر این روزها، ساخت واحدهای مسکونی کوچک‌تر، در حدود ۲۰ تا ۳۵ مترمربع، و جانمایی آن‌ها در مناطق خاصی از شهر تهران است. این پیشنهاد که در چارچوب «طرح توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی» (TOD) و به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از آن مطرح شده است، وجه دیگری از مسئله را آشکار می‌کند. با یادآوری اینکه TOD از محورهای اصلی «طرح جامع جدید تهران» است؛ طرحی که افزایش تراکم و بارگذاری ساخت‌وساز در اطراف ایستگاه‌های مترو را در بر می‌گیرد. …