نشخوار فکری؛ چرا در گذشته گیر می‌کنیم؟

رزیتا شرافتی در گفت‌وگو با ایسنا، درباره معنای اصطلاح «خودخوری» یا نشخوار فکری و تفاوت آن با فکرکردن و حل مساله، اظهار کرد: در زبان روزمره، «خودخوری» معمولا به حالتی گفته می‌شود که فرد مرتب یک موضوع، اتفاق، اشتباه، حرف یا تصمیم را در ذهن خود مرور می‌کند و نمی‌تواند ذهنش را از آن جدا کند. در روان‌شناسی یکی از مفاهیم نزدیک به این حالت «نشخوار فکری» است. در نشخوار فکری، فرد بارها و بارها درباره یک موضوع منفی فکر می‌کند، اما این فکرکردن الزاما او را به راه‌حل مشخصی نمی‌رساند. برای مثال فرد ممکن است ساعت‌ها با خود بگوید «چرا این حرف را زدم؟»، «اگر آن روز آن تصمیم را نمی‌گرفتم چه می‌شد؟»، «چرا او این رفتار را با من کرد؟».

وی ادامه داد: مرز مهم بین نشخوار فکری و حل مساله در «هدف و نتیجه» آن‌هاست. حل مساله معمولا جهت‌دار است، یعنی فرد مساله را مشخص می‌کند، گزینه‌ها را بررسی می‌کند، پیامدها را می‌سنجد و در نهایت به یک اقدام می‌رسد، اما در نشخوار فکری، ذهن بیشتر در یک چرخه تکراری گرفتار می‌شود. برای مثال اگر فرد بعد از یک اختلاف با همکارش فکر کند که «چه چیزی باعث این سوءتفاهم شد و دفعه بعد چگونه می‌توانم واضح‌تر صحبت کنم؟»، این فکر می‌تواند در مسیر حل مساله باشد، اما اگر ساعت‌ها با خود تکرار کند که «چرا من همیشه این‌طور می‌شوم؟ چرا او این حرف را زد؟ یعنی از اول هم من را قبول نداشت؟ شاید همه هم همین‌طور فکر کنند» و ... احتمالا وارد چرخه نشخوار فکری شده است.

این روانشناس گفت: بنابراین صرف فکرکردن مشکل نیست. مساله زمانی ایجاد می‌شود که فکرکردن تکراری، غیرسازنده و همراه با هیجان منفی باشد و فرد احساس کند هرچه بیشتر فکر می‌کند، بیشتر در همان نقطه گرفتار می‌شود.

عوامل موثر در شکل‌گیری نشخوار فکری

شرافتی گفت: نشخوار فکری معمولا یک علت واحد ندارد و ترکیبی از عوامل شخصیتی، شناختی، تجربیات زندگی و محیط فرد می‌تواند در شکل‌گیری آن نقش داشته باشد. از دیدگاه شناختی ـ رفتاری، انسان‌ها در طول زندگی درباره خود، دیگران و جهان مجموعه‌ای از باورها را شکل می‌دهند. …