طالقانی؛ مرد عدالت و آزادی

هفت صبح|    ‌امروز سالروز درگذشت فردی است که بعد از گذشت 47 سال از فوت او، هنوز اندیشه‌هایش به عنوان نمونه‌ای مترقی و انسان‌مدارانه، آزادی‌خواهانه و عدالت‌محور مورد توجه و بحث صاحب‌نظران است؛ آیت‌الله سید محمود طالقانی که چهره‌ای ماندگار در تاریخ سیاسی ایران از خود به یادگار گذاشته است؛ فردی که تا آخرین لحظه عمرش بر دو معنای عدالت و آزادی تأکید کرد و در عین حال در راه تحقق این دو، زندگی‌اش را صرف مبارزه کرد؛ اویی که می‌کوشید همیشه جذب حداکثری داشته باشد و به رواداری با گروه‌های مختلف سیاسی معروف بود.

  از گلیرد تا قم و نجف

سید محمود طالقانی در ۱۳ اسفند ۱۲۸۹ در روستای گلیرد طالقان، در خانواده‌ای اهل علم متولد شد. پدرش، سید ابوالحسن طالقانی، از مجتهدان برجسته تهران بود که به نوعی نخستین آموزگار او در مسیر فقاهت محسوب می‌شد. طالقانی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه ملارضا در میدان امین‌السلطان تهران آغاز کرد و سپس، برای تکمیل علوم دینی، راهی حوزه‌های علمیه قم و نجف شد.

 

در مدرسه فیضیه و رضویه، در درس استادانی چون عبدالکریم حائری یزدی و سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی حاضر شد. او در سال ۱۳۱۰، مخفیانه به نجف رفت تا در درس سید ابوالحسن اصفهانی و محمدحسین غروی اصفهانی شرکت کند. با این همه، وجه شاخص طالقانی صرفا فقاهت نبود، بلکه نواندیشی او در فهم اسلام بود. همین نگاه و تفسیرهای نوی او بود که سنگ بناهای نوشتن تفسیر شش جلدی قرآن را بنیان نهاد تا بعدتر کتاب «پرتویی از قرآن» نوشته شود.

  ورود به سیاست در دوره رضاشاه

ورود رسمی طالقانی به عرصه سیاست، با اعتراض به طرح کشف حجاب بود. در سال ۱۳۱۸ هنگامی که از کنار کلانتری شماره چهار تهران می‌گذشت و درگیری لفظی او با مأمورانی که حجاب را از سر زنی کشیده بودند، به دستگیری‌اش انجامید. هرچند برخی گفته‌اند این دستگیری، به دلیل نداشتن جواز عمامه و پاسخ تند او به توهین مأموران بوده است. او بازداشت می‌شود و در نهایت با پادرمیانی پدرش که اعتباری نزد رضاشاه داشت، محمود طالقانی به دو ماه حبس قابل خرید محکوم می‌شود.

  همکاری‌ها با ملی‌ها …