در این میان، فیلیمو، نماوا و فیلمنت هرکدام بخشی از بازار محتوای خارجی را هدف گرفتهاند، در حالی که شیدا با تمرکز بر تولیدات اختصاصی ایرانی مسیر متفاوتی را دنبال میکند و ورود استارنت با مدل رایگان نیز نشان میدهد رقابت در این بازار هنوز به نقطه اشباع نرسیده است.
الگوی اول، فیلیمو؛ آرشیو بزرگ بهعنوان مزیت رقابتی
فیلیمو که فعالیت خود را از سال ۱۳۹۳ آغاز کرده و در مجموعه آپارات قرار دارد، یکی از بزرگترین آرشیوهای محتوای نمایش خانگی ایران را در اختیار دارد. این پلتفرم با ارائه مجموعه گستردهای از آثار ایرانی و خارجی، دوبله فارسی و زیرنویس، تلاش کرده است نیاز مخاطبی را پوشش دهد که صرفاً به دنبال سریالهای اختصاصی نیست و بخش مهمی از زمان تماشای خود را به فیلمها و سریالهای خارجی اختصاص میدهد.
برتری اصلی این مدل، تنوع و عمق آرشیو است. وقتی کاربر برای یافتن یک فیلم قدیمی، یک سریال محبوب یا اثری تازهعرضهشده تنها به یک پلتفرم مراجعه کند، احتمال حفظ اشتراک او افزایش پیدا میکند. فیلیمو با تکیه بر همین منطق، علاوه بر تولیدات اختصاصی، بخش قابلتوجهی از ظرفیت خود را به مدیریت و توسعه کتابخانه محتوایی اختصاص داده است.
بخش «ویژههای فیلیمو» و پیشنهادهای روزانه نیز بخشی از همین استراتژی است؛ یعنی تبدیل حجم بالای محتوا به تجربهای قابلاستفاده برای کاربر. در چنین مدلی، مزیت رقابتی تنها تعداد عناوین نیست، بلکه توانایی پلتفرم در رساندن محتوای مناسب به مخاطب در زمان مناسب است.
الگوی دوم، نماوا؛ دوبله اختصاصی و توسعه سبد سرگرمی
نماوا نیز در بازار محتوای خارجی، مدل متفاوتی از رقابت را دنبال کرده است. این پلتفرم علاوه بر عرضه فیلم و سریالهای خارجی، روی دوبله اختصاصی برخی آثار سرمایهگذاری کرده و تلاش کرده کیفیت ترجمه و دوبله را به یکی از نقاط تمایز خود تبدیل کند.
در بازار نمایش خانگی، دوبله تنها یک خدمت جانبی نیست. برای بخش قابلتوجهی از مخاطبان، بهویژه خانوادهها و کسانی که تمایل کمتری به تماشای محتوای زیرنویسدار دارند، کیفیت دوبله میتواند مستقیماً بر انتخاب پلتفرم اثر بگذارد.
نماوا در کنار این حوزه، تلاش کرده سبد سرگرمی خود را فراتر از فیلم و سریال توسعه دهد و با پخش زنده برخی مسابقات ورزشی و ارائه گزارش اختصاصی، گروه دیگری از مخاطبان را جذب کند. این رویکرد به پلتفرم اجازه میدهد بخشی از نیاز مخاطب را خارج از سینما و سریال نیز پوشش دهد و وابستگی خود را به یک نوع محتوا کاهش دهد.
الگوی سوم، فیلمنت؛ کیفیت دوبله و رقابت بر سر قیمت
فیلمنت یکی دیگر از بازیگران اصلی بازار محتوای خارجی است که در سالهای اخیر بخشی از مزیت خود را بر کیفیت دوبله آثار پرمخاطب بنا کرده است. سریالهایی مانند «پیکی بلایندرز» و «وایکینگها» نمونههایی از آثاری هستند که با دوبله در اختیار کاربران قرار گرفتهاند.
البته عرضه محتوای خارجی در بازار ایران با محدودیتها و الزامات محتوایی همراه است و آثار دوبلهشده نیز ممکن است با حذفیات مواجه شوند؛ بنابراین رقابت پلتفرمها تنها بر سر سرعت انتشار نیست؛ کیفیت محصول نهایی، نحوه دوبله، انتخاب آثار و میزان جذابیت آن برای مخاطب نیز اهمیت دارد.
فیلمنت در کنار این استراتژی، تلاش کرده با سیاستهای قیمتی و ارائه ترافیک اینترنت نیمبها روی اپراتورهای مختلف، مخاطبان حساس به هزینه را نیز هدف قرار دهد. این موضوع نشان میدهد که اقتصاد نمایش خانگی تنها جنگ محتوا نیست؛ قیمت اشتراک و هزینه مصرف محتوا نیز بخشی از معادله رقابت است.
یک نمونه روشن؛ رقابت بر سر آثار پرمخاطب
وقتی یک فیلم یا سریال خارجی به اندازه کافی برای مخاطب ایرانی جذاب باشد، رقابت میان پلتفرمها میتواند به سطحی برسد که چند بازیگر اصلی همزمان برای عرضه آن اقدام کنند.
عرضه فیلم «اسپایدرمن: راهی به خانه نیست» در نسخههای دوبله متفاوت توسط پلتفرمهای اصلی، نمونهای از این وضعیت است. چنین اتفاقی نشان میدهد محتوای خارجی همچنان برای پلتفرمها ارزش تجاری دارد و آثار پرطرفدار میتوانند به ابزار حفظ مشترک و جذب کاربر جدید تبدیل شوند.
در واقع، یک اثر شاخص میتواند برای مدت کوتاهی نقش «موتور جذب اشتراک» را ایفا کند؛ به همین دلیل هزینه خرید حقوق پخش، دوبله و انتشار سریع آن برای پلتفرمها قابل توجیه میشود.
الگوی چهارم، شیدا؛ خروج از جنگ آرشیو خارجی
در نقطه مقابل این رقابت، شیدا مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است. این پلتفرم بهجای آنکه بخش اصلی سرمایهگذاری خود را صرف رقابت بر سر آرشیو فیلمهای خارجی و سرعت دوبله کند، تمرکز بیشتری بر تولیدات اختصاصی ایرانی گذاشته است.
آثاری مانند «آبان» با حضور شهاب حسینی و امین حیایی، «بامداد خمار» به کارگردانی نرگس آبیار و «اهل ایران» به کارگردانی محمدحسین مهدویان، بخشی از این رویکرد هستند.
این انتخاب، شیدا را از رقابت مستقیم با فیلیمو، نماوا و فیلمنت در بازار آرشیو خارجی دور میکند و در عوض آن را وارد میدان دیگری میسازد؛ میدانی که در آن کیفیت تولید، انتخاب کارگردان و بازیگران و قدرت ایجاد یک برند محتوایی، تعیینکنندهتر از تعداد فیلمهای خارجی دوبلهشده است.
به بیان دیگر، شیدا بهجای تلاش برای داشتن «بزرگترین کتابخانه»، به دنبال ساخت «محتوای اختصاصی متمایز» است؛ مدلی که اگر موفق شود، میتواند وابستگی پلتفرم به رقابت مستقیم بر سر حقوق پخش آثار خارجی را کاهش دهد.
تازهوارد بازار؛ استارنت و اقتصاد محتوای رایگان
ورود استارنت از اردیبهشت ۱۴۰۴، ضلع دیگری به رقابت بازار نمایش خانگی اضافه کرده است. این پلتفرم با تمرکز بر ارائه محتوای رایگان و متنوع، در نقطهای متفاوت از مدل اشتراکی رایج قرار گرفته است.
اهمیت این مدل در آن است که رقابت را از «چه کسی محتوای بیشتری دارد» به «چه کسی میتواند مخاطب بیشتری را با هزینه کمتر جذب کند» تغییر میدهد. اگر مدل رایگان بتواند از طریق تبلیغات یا روشهای دیگر درآمدزایی کند، میتواند بخشی از مخاطبانی را که حاضر به پرداخت اشتراک ماهانه نیستند وارد بازار رسمی نمایش آنلاین کند.
