در هندسه قدرت بینالملل، ناوهواپیمابر صرفاً یک پلتفرم نظامی یا یک فرودگاه شناور ۱۰۰ هزار تنی نیست؛ بلکه نماد قدرت سخت، ابزار اصلی دکترین «دیپلماسی قایق توپدار» و لنگرگاه بازدارندگی ایالات متحده در بحار آزاد محسوب میشود. اما زمانی که این ابزار بازدارندگی خود به موضوع بحرانهای ساختاری، فرسایش روانی پرسنل و شکافهای سیاسی در پایتخت دارنده آن تبدیل شود، معادله تغییر میکند.
جانشینی جابهجایی
نه تغییر معادلات
جایگزینی ناو جورج واشنگتن به جای لینکلن -که بیش از ۹ ماه (بالغ بر ۲۵۰ روز) بدون لنگر انداختن در بنادر منطقه در شرایط عملیاتی دشوار باقی مانده بود- در وهله نخست نمایانگر تلاش سنتکام برای حفظ «نمایش بازدارندگی» در برابر ایران است. اما از منظر رئالیسم ساختاری و موازنه قدرت، این رویداد سه سیگنال مهم به همراه دارد:
شکست دکترین ارعاب سریع: ابقای طولانیمدت ناو لینکلن و اکنون اعزام جورج واشنگتن اثبات میکند که استراتژی فشار حداکثری و نمایش قدرت نظامی نتوانسته ایران را به «فروپاشی محاسباتی» یا عقبنشینی از خطوط قرمز خود وادارد.
خطای محاسباتی درباره تابآوری میدانی: واشنگتن تصور میکرد حضور یک ناوگروه رزمی ظرف چند هفته معادله را نهایی میکند. تبدیل یک «حرکت نمایشی آنی» به یک «فرآیند فرسایشی بلندمدت»، هزینه حفظ این بازدارندگی را برای آمریکا به شدت بالا برده است.
بیاثری تغییر مهرهها در پاداستراتژی ایران: برای پدافند هوایی، موشکی و پهپادی ایران، تغییر نام ناوها (از لینکلن به جورج واشنگتن) متغیر تعیینکنندهای نیست. سیبل شناور در خلیج فارس و بحر العرب، با هر نامی، تحت همان مختصات موازنه تهدید استفان والت عمل میکند؛ تهدیدی که با پاسخهای متوازن، غیرفعال شده است.
مناقشات سیاسی در واشنگتن
جانب دیگر این جابهجایی، افتضاح مدیریتی و زیستی در داخل ناو آبراهم لینکلن است که اکنون به میدان جنگ سیاسی در کنگره و پنتاگون تبدیل شده است. گزارشهای افشا شده از جبهه داخلی آمریکا (از جمله نامه سناتور ریچارد بلومنتال به وزیر دفاع و مقامات نیروی دریایی) پرده از وضعیت اسفبار پرسنل لینکلن برداشته است: بحران شدید سلامت روان، قطعی سیستمهای فاضلاب و آلودگی آب آشامیدنی، کمبود مواد غذایی تازه و حتی خودکشی و سقوط ملوانان به دریا.
این وضعیت واکنشهای زنجیرهای در ساختار قدرت آمریکا ایجاد کرده است. از یک طرف، نزاع کنگره و پنتاگون تشدید شدهاست. نمایندگان دمکرات، مدل استقرار نیروی دریایی را «غیرقابل استمرار» خواندهاند. در مقابل، مقامات پنتاگون و دولت ترامپ کوشیدهاند با «کاذب» خواندن این گزارشها، بحران را کوچکنمایی کنند؛ اظهاراتی که خشم خانوادههای ملوانان را در پی داشته است. از طرف دیگر، فروپاشی مولفه انسانی در قدرت سخت یک وضعیت پیچیده است. نظریهپردازان نظامی همواره تاکید دارند که ابزار سخت بدون اراده و سلامت روانی انسانی که آن را هدایت میکند، فاقد کارایی است. ۹ ماه حبس ملوانان آمریکایی روی دریانوردی بدون تنفس، آسیبپذیری ساختاری ارتش آمریکا در جنگهای فرسایشی را عریان ساخت.
هدیه پنتاگون به پکن
شاید حیاتیترین و استراتژیکترین لایه این تحول، عدم توازن در آرایش منطقهای ناوگان جنگی آمریکا باشد. ناو «جورج واشنگتن» تنها ناوهواپیمابر ایالات متحده بود که به صورت دائمی در پایگاه یوکوسوکای ژاپن (ناوگان هفتم) مستقر بود تا موازنه قدرت در برابر چین و کره شمالی را حفظ کند.
جدا کردن این ناو از حوزه اقیانوس آرام و گسیل آن به خاورمیانه (خلیج فارس و بحر العرب)، تحولی ویژه را در شطرنج جهانی رقم زده است. با ترک منطقه توسط جورج واشنگتن، اقیانوس آرام غربی برای اولین بار در سالهای اخیر بدون حضور حتی یک ناوهواپیمابر آمریکایی رها شده است.
پیروزی استراتژیک بادآورده برای چین محسوب می شود. در حالی که اولویت مصوب در اسناد امنیت ملی آمریکا «مهار چین» و تمرکز بر شرق آسیا تعریف شده بود، گیر افتادن آمریکا در باتلاق تصاعد تنش با ایران، پکن رادر منطقه تایوان و دریای چین جنوبی در موقعیت برتر قرار داده است.
داستان زمانی پیچیدهتر میشود که خروج ناو آمریکایی در حالی صورت می گیرد که فعالیت های نظامی چین در مناطق مورد مناقشه افزایش یافته است. چین اخیرا با اندونزی رزمایش دریایی برگزار کرده و فعالیت های نظامی آن در ارتباط با ژاپن و فیلیپین نیز ادامه داشته است. نیروهای چینی همچنین در نزدیکی تپه مرجانی «اسکاربورو» در دریای چین جنوبی رزمایش برگزار کردند؛ منطقه ای که چین و فیلیپین هر دو ادعای مالکیت آن را دارند.
واقعیت سخت برای پنتاگون این است که نیروی دریایی ایالات متحده با وجود ۱۰ تا ۱۱ ناو فعال، توانایی پوشش همزمان دو بحران بزرگ در دو سوی جهان را ندارد. گسیل امکانی از اقیانوس آرام به خاورمیانه، دکترین بازدارندگی آمریکا در برابر چین را مخدوش کرده است.
فشار بر ناوگان آمریکا
نیروی دریایی آمریکا ۱۱ ناو هواپیمابر دارد، اما همه آنها به طور هم زمان قابل استقرار نیستند و بخشی در حال تعمیر، آموزش یا آماده سازی برای ماموریت های آینده هستند.ادامه جنگ با ایران می تواند فشار بیشتری بر چرخه تعمیر و نگهداری ناوهای هواپیمابر وارد کند؛ زیرا ناوهایی که پس از ماموریت های طولانی باز می گردند، به تعمیرات قابل توجهی نیاز دارند. آمریکا تنها دو کارخانه کشتی سازی دارد که قادر به انجام تعمیرات اساسی این ناوها هستند و بازگشت ناوهای فرسوده می تواند به انباشت نیازهای تعمیراتی منجر شود. در نتیجه، حتی پس از فروکش کردن جنگ ایران نیز ممکن است شمار ناوهای آماده برای استقرارهای معمول کاهش یابد.
این فشارها بحث درباره آینده ناوهای هواپیمابر را نیز تشدید کرده است؛ به ویژه در شرایطی که پهپادهای ارزان قیمت، موشک های دوربرد و تسلیحات ضد کشتی پیشرفته، تهدیدهای جدیدی ایجاد کرده اند. «مایکل سواین»، پژوهشگر موسسه کوئینسی، معتقد است ناوهای هواپیمابر در برابر پهپادها و موشک ها، به ویژه در برابر رقیبی مانند چین، آسیب پذیرتر شده اند. به اعتقاد وی، کشتی های کوچک تر، زیردریایی ها و دیگر سامانه ها می توانند بخشی از این قابلیت ها را با هزینه و ریسک کمتر فراهم کنند. با وجود این، نیروی دریایی آمریکا همچنان به ناوهای هواپیمابر متکی است؛ اما جنگ با ایران این نیرو را به جابه جایی و استفاده طولانی مدت از این ناوها در مناطق مختلف واداشته است.
در شرایطی که واشنگتن بخش قابل توجهی از ظرفیت نظامی خود را به غرب آسیا و نیمکره غربی معطوف کرده، غرب اقیانوس آرام به عنوان یکی از اولویت های راهبردی آمریکا، موقتا بدون ناو هواپیمابر این کشور باقی مانده است؛ خلأیی که می تواند فرصت بیشتری برای نمایش قدرت چین در منطقه ایجاد کند.
دیپلماسی از موضع اقتدار
در برابر غولهای خسته
تغییر ناوها در خاورمیانه بیش از آنکه نشانه «قدرتنمایی جدید» باشد، نشانه «ترمیم اضطراری یک ماشین نظامی خسته» است. آمریکا برای حفظ یک ناو در خاورمیانه مجبور شده است امنیت خود در خاور دور را قربانی کند و هزینه سنگین سیاسی و روانی آن را در داخل واشنگتن بپردازد.
تجربه جانشینی ناو جورج واشنگتن ثابت میکند که دیپلماسی متکی بر بازدارندگی سختافزاری ایران، توانسته است نمادهای دکترین «دیپلماسی قایق توپدار» را به نقطه اصطکاک و فرسایش برساند. زبان بینالملل، زبان موازنه قدرت است؛ و زمانی که قدرت سخت حریف در اثر ایستادگی میدانی و طولانی شدن زمان دچار گسست میشود، دست دیپلماتها روی میز مذاکره پرتر از هر زمان دیگری خواهد بود.
