فرصتی که «آتش‌سوزی‌ها» برای تئاتر شهر ساخت

همشهری آنلاین: روز یکشنبه این هفته، ۸ شهریور، نمایش «آتش‌سوزی‌ها» نوشته وجدی معوض به کارگردانی مرتضی میرمنتظمی بعد از ۳۹ اجرا که از ۳۱ تیر آغاز شده بود، به کارش پایان داد. طبق اعلام روابط عمومی مجموعه تئاتر شهر، از این نمایش ۲۲ هزار و ۲۸ تماشاگر دیدن کردند و حدود ۱۴ میلیارد تومان هم در گیشه فروش کرد، موفقیتی برای نمایشی که هدفش ارتباط با مخاطب عام، از طریق فرمی به‌قاعده و هندسی، و عرضه محتوایی بود که حساس‌ترین حس‌های آدمی را لمس می‌کند و موفق می‌شود از این تحریک حسی به تجربه احساسی و ادراکی برسد. چنین اجرایی در تئاتر شهر، و استقبال از آن، در حالی که ایران در یکی از پرمخاطره‌ترین برهه‌های تاریخی‌اش به سر می‌برد، نقش هنر و به طور اخص نقش تئاتر و درام را در مهیا کردن امکان دیدن از زاویه‌ای دیگر، پذیرش «دیگری»، تماشاگری فعال و توجه دادن به ظرفیت بالقوه اثر هنری به مثابه عامل تغییر اجتماعی برجسته کرد.

«آتش‌سوزی‌ها» از قضا دعوتی بود به دیدن همدیگر، به رسمیت شناختن «دیگری»ای جز خود از هر جایی که ایستاده‌ایم، در نهایت تساهل و تسامح. ۳۹ شب داستان زنی به روی صحنه رفت که قربانی خشونت، قربانی چشم بستن بر وجود «دیگری» و قربانی غریبگی دائمی در جهانی شد که اشتهایی سیری‌ناپذیر به هَدم و امحای اراده معطوف به عشق‌ورزی دارد، اما او با سکوتش، با صرف نظر از حق خود در مجازات، با رجحان عطوفت بر عدالت، در برابر این اراده فاسد و اهریمنی ایستاد و به فرزندانش نیز آموخت که چنین کنند.

در نظریات تماشاگری (spectatorship) سینمای کلاسیک، همه تماشاگران فارغ از جنسیتشان در حال همذات‌پندری با بازیگر نقش اصلیِ مرد فرض می‌شوند که «منِ» آرمانی و بی‌نقصی را بازنمایی می‌کند که تماشاگر خواهان یکی شدن با اوست. اما در تئاتر، و تئاتری از جنس «آتش‌سوزی‌ها» و برای … …