شهرام اتفاق: چین نمونه‌ استثنایی از آزادی اقتصادی بدون آزادی سیاسی است | برای دستیابی به لیبرالیسم اقتصادی، نارضایتی از «وضع موجود» کافی نیست

به گزارش اقتصادنیوز، تجربه کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا در سال‌های پس از بهار عربی نشان داد که تغییر سیاسی لزوماً به معنای گشایش اقتصادی و شکل‌گیری بازارهای آزاد نیست. در برخی از این کشورها، خلأ قدرت و ضعف نهادهای حاکمیتی نه‌تنها به استقرار آزادی‌های اقتصادی و سیاسی منجر نشد، بلکه زمینه را برای شکل‌گیری سرمایه‌داری رفاقتی، ظهور الیگارش‌های جدید و بازگشت اقتدارگرایی فراهم کرد. خبر مرتبط رمزگشایی از «شبکه‌های قدرت و سرمایه‌داری رفاقتی» در خاورمیانه | خالقی: بهار عربی صاحبان قدرت را تغییر داد، ولی منطق کلی و قواعد قدرت را تغییر نداد

اقتصادنیوز: امیرحسین خالقی، اقتصاددان می‌گوید: گروهی نظم ایجاد می‌کنند و سپس سعی می‌کنند منابع در دسترس را برای حفظ آن نظم خرج کنند؛ بخش بزرگ‌تری از منابع نصیب نورچشمی‌ها می‌شود و برای عامه مردم هم حق‌السکوت در نظر می‌گیرند تا کافه را به هم نزنند! بهار عربی شاید صاحبان قدرت را تغییر داد، ولی منطق کلی و قواعد قدرت را تغییر نداد.

در این میان، ساختارهای قبیله‌ای، ضعف حاکمیت قانون، نبود بخش خصوصی مستقل و جامعه مدنی قدرتمند، نقش منابع نفتی و مداخله خارجی از جمله عواملی هستند که در توضیح این تجربه مورد توجه قرار گرفته‌اند. اما پرسش مهم‌تر این است که آیا این الگو را می‌توان به سایر کشورهای منطقه تعمیم داد و آیا بدون توسعه هم‌زمان نهادهای سیاسی و اقتصادی، تغییرات سیاسی می‌تواند به آزادی اقتصادی پایدار منجر شود؟

شهرام اتفاق، نویسنده و پژوهشگر حوزه اقتصاد سیاسی نفت، در گفت‌وگو با اقتصادنیوز به بررسی این پرسش‌ها و نسبت میان آزادی اقتصادی، توسعه سیاسی، نفت و کیفیت حکمرانی در کشورهای منطقه پرداخته است.

*****

*آقای اتفاق! در حوزه اقتصاد سیاسی، برخی مطالعات جدید نشان می‌دهند که تغییر حکومت‌ها در جریان بهار عربی در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا، به ایجاد آزادی‌های اقتصادی و آزادی تجارت با کشورهای دیگر منتهی نشد، بلکه به ظهور نوعی سرمایه‌داری رفاقتی و الیگارش‌های جدید منجر شد. اگر این ادعا درست باشد، سوالی که مطرح می‌شود این است که علت آن چیست؟ آیا اقتصاد-سیاسی منطقه ویژگی خاصی دارد؟ …