پیمان مکه؛ معماری تازه امنیت یا بازتولید ناامنی؟ - دیپلماسی ایرانی

دیپلماسی ایرانی: توافق امنیتی میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را نمی‌توان صرفاً یک پیمان دفاعی معمولی تلقی کرد. این توافق، در شرایطی شکل گرفته که معادلات امنیتی خاورمیانه و پیرامون آن در حال بازتعریف است و بازیگران منطقه‌ای تلاش دارند جایگاه خود را در نظم امنیتی در حال ظهور تثبیت کنند. از همین منظر، پیمان مکه را می‌توان نشانه‌ای از تلاش برای ایجاد یک لایه جدید امنیتی در منطقه دانست؛ لایه‌ای که اگرچه در ظاهر می‌کوشد از وابستگی مستقیم به سازوکارهای امنیتی آمریکا فاصله بگیرد، اما همچنان نمی‌توان نقش و نفوذ واشینگتن و متحدان غربی آن را در شکل‌گیری چنین ترتیباتی نادیده گرفت.

اهمیت این توافق زمانی بیشتر آشکار می‌شود که پیشینه امنیتی و سیاسی سه کشور را در نظر بگیریم. عربستان، ترکیه و پاکستان هر سه در دهه‌های گذشته، به شکل‌های متفاوت، در تحولات امنیتی منطقه، حمایت از گروه‌های مسلح، میزبانی یا پشتیبانی از جریان‌های اسلام‌گرا و تعامل با بازیگران غیردولتی نقش داشته‌اند. از این رو، شکل‌گیری یک چارچوب دفاعی مشترک میان آنها می‌تواند فراتر از یک همکاری نظامی متعارف، حامل پیام‌های ژئوپولیتیکی گسترده‌تری باشد.

برخی ممکن است این توافق را نشانه گذار منطقه از وابستگی کامل به آمریکا به سوی ترتیبات امنیتی مستقل‌تر بدانند. با این حال، استقلال امنیتی لزوماً به معنای خروج از معماری امنیتی غرب نیست. ساختارهای دفاعی، تسلیحاتی، اطلاعاتی و سیاسی این سه کشور طی دهه‌های گذشته به گونه‌ای شکل گرفته‌اند که پیوند آنها با غرب، به‌ویژه آمریکا و بریتانیا، همچنان عمیق است. بنابراین، آنچه در حال تغییر است شاید نه حذف نقش آمریکا، بلکه تغییر شیوه اعمال این نقش باشد؛ از حضور مستقیم‌تر به سمت شبکه‌ای از شرکای منطقه‌ای که بخشی از مسئولیت امنیتی را بر عهده می‌گیرند. …