شهرسازی حساس به آب

 در ایران، روز جهانی شهرها در کشاکش دشواری‌ها و چالش‌های فزاینده‌ای که شهرها با آن مواجهند، می‌تواند نقطه عطفی برای بازاندیشی در مسیر توسعه شهری، تقویت هم‌اندیشی میان نهادهای مسوول و بازآرایی نظام‌مند سیاست‌ها و رویکردهای برنامه‌ریزی و طراحی شهری باشد. امروز، شهرهای ایران با مجموعه‌ای از مسائل درهم‌تنیده، از نابرابری‌های فضایی و فرسودگی بافت‌های شهری تا مخاطرات محیطی، تغییرات اقلیمی و محدودیت منابع حیاتی، روبه‌رو هستند؛ مسائلی که مواجهه با آنها مستلزم عبور از نگاه‌های بخشی و کوتاه‌مدت و حرکت به سوی نگرشی یکپارچه، زمینه‌گرا و آینده‌نگر است. در میان موضوعاتی که می‌توانند در این روز، به‌ویژه در شرایط کنونی ایران، مورد توجه قرار گیرند، بازخوانی پیوند دیرینه شهر ایرانی با آب و بازتعریف این پیوند در چارچوب رویکرد «شهرسازی حساس به آب» جایگاهی ویژه دارد. آب، در جغرافیای ایران، همواره بیش از یک منبع طبیعی بوده است؛ آب، بنیان شکل‌گیری سکونتگاه‌ها، سازمان‌دهنده ساختار فضایی شهرها، عنصر هویت‌بخش منظر شهری و زمینه‌ساز شکل‌گیری نظام‌های اجتماعی و فرهنگی بوده است.

از قنات‌ها و باغ‌شهرهای ایرانی تا شبکه‌های تاریخی آبیاری و فضاهای عمومی شکل‌گرفته در مجاورت آب، تاریخ شهر ایرانی روایت هم‌زیستی انسان، شهر و طبیعت است؛ روایتی که در آن، محدودیت منابع نه صرفا مانعی برای توسعه، بلکه زمینه‌ای برای شکل‌گیری دانش، تدبیر و شیوه‌های پایدار زیستن بوده است. با این حال، در بخش مهمی از تجربه معاصر توسعه شهری، این پیوند تاریخی به‌تدریج تضعیف شده است. گسترش بی‌رویه شهرها، تغییر در الگوهای مصرف و مدیریت آب، نادیده‌گرفتن ظرفیت‌های طبیعی و اقلیمی در فرآیندهای برنامه‌ریزی و طراحی و فاصله‌گرفتن از منطق سازگاری با محیط، زمینه‌ساز بروز چالش‌هایی شده است که امروز آثار آن را در بسیاری از شهرهای کشور شاهد هستیم. از این منظر، مساله آب در شهرهای ایران، صرفا مساله تامین و مصرف نیست، بلکه مساله‌ای بنیادین در نحوه اندیشیدن به شهر، سازمان‌دهی فضا و تعریف الگوهای توسعه شهری است. …