تحریم‌ها علیه سلطه دلار

 دلار آمریکا بیش از هشت دهه است که ستون اصلی نظام پولی و مالی جهان به شمار می‌رود. از زمان کنفرانس برتون وودز در سال ۱۹۴۴ که دلار به‌عنوان ارز محوری نظام پولی بین‌المللی تثبیت شد، این ارز نه‌تنها در تجارت جهانی، بلکه در ذخایر بانک‌های مرکزی، بازارهای سرمایه، قیمت‌گذاری کالاهای اساسی و معاملات مالی بین‌المللی نقشی بی‌رقیب پیدا کرده است. با این حال، در سال‌های اخیر نشانه‌هایی از کاهش تدریجی این سلطه دیده می‌شود. این روند پس از جنگ روسیه و اوکراین شدت گرفت و اکنون جنگ ایران بار دیگر میزان تاب‌آوری جایگاه دلار را در برابر یک شوک ژئوپلیتیک بزرگ به آزمون گذاشته است. کارشناسان معتقدند اگرچه جنگ و تنش‌های ژئوپلیتیک به سلطه دلار آسیب می‌زنند اما این روند به سرعت اتفاق نمی‌افتد و منجر به حذف دلار نخواهد شد بلکه صرفا به تضعیف نسبی جایگاه دلار در بلندمدت منتهی خواهد شد.

در حال حاضر، بانک‌های مرکزی جهان همچنان حدود ۵۸ درصد ذخایر ارزی خود را به دلار نگهداری می‌کنند و یورو با حدود ۲۰ درصد در رتبه دوم قرار دارد. بنابراین، صحبت از پایان سلطه دلار در کوتاه‌مدت اغراق‌آمیز است. با این حال، سهم دلار از ذخایر رسمی جهان طی دو دهه گذشته به‌طور محسوسی کاهش یافته است. بر اساس داده‌های «ترکیب ارزی ذخایر رسمی ارز خارجی» صندوق بین‌المللی پول، سهم دلار از ذخایر بانک‌های مرکزی از ۷۱ درصد در سال ۱۹۹۹ به حدود ۵۸ درصد در سال ۲۰۲۱ کاهش یافته است. نکته مهم این است که این کاهش عمدتا به معنای حرکت ذخایر به سمت یورو، ین یا پوند نبوده، بلکه سهم ارزهای موسوم به «غیرسنتی» همچون دلار استرالیا یا کانادا افزایش یافته است.  علت کاهش استفاده از دلار چیست؟ …