خشت به خشت، روایتی از غفلت

یکی از مهمترین مسائلی که در این دوره از همایش باستان‌شناسان مطرح شد، سخنانی بود که «ناصر نوروززاده چگینی»، استاد پیشکسوت باستان‌شناسی و نخستین رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی ایران، مطرح کرد. او هشدارهایی جدی درباره خسارت‌های ناشی از کوتاهی در حفاظت آثار تاریخی و میراث فرهنگی ایران داد و به‌طورخاص به تهدیدات ناشی از اقدامات سودجویانه و قانون‌گریزانه اشاره کرد و گفت: «متأسفانه آثار ایران در معرض تهدیدات سنگین ناشی از حرکات جسورانه و اقدامات غیرقانونی برخی افراد و گروه‌ها قرار دارند. این افراد بدون ترس از ضابطان قضائی و انتظامی به تخریب آثار و محوطه‌های باستانی ادامه می‌دهند.» نوروززاده همچنین بر لزوم اقدامات جدی برای محدود کردن فعالیت‌های این گروه‌ها و سردمداران داخلی و خارجی آنها تأکید کرد.

او حفاظت از آثار تاریخی را نه‌تنها از منظر حفظ و احیای آثار، بلکه به‌عنوان یک امر پژوهشی و حفاظتی تعریف کرد و گفت: «پژوهش‌ها و مطالعات باستان‌شناسی درواقع نوعی حفاظت از اطلاعات و دانشی است که جوامع گذشته از طریق تعامل با محیط خود به دست آورده‌اند.» او افزود: «حفاظت از آثار باستانی مسئول پیوند دیروز به فرداست و پژوهش‌های باستان‌شناسی باید به‌گونه‌ای باشد که از بقایای مادی این جوامع در برابر تهدیدات حفاظت کند.»

این استاد باستان‌شناسی همچنین به تهدیدات ناشی از برنامه‌های توسعه عمرانی مانند پروژه‌های آب، معدن، راهسازی، کشاورزی و شهری اشاره کرد و خواستار افزایش حساسیت نسبت به حفاظت از محوطه‌های باستانی در این حوزه‌ها شد. او معتقد است باید تلاش شود تا با استفاده از شیوه‌های مناسب، از تخریب آثار جلوگیری شود و در این راستا آموزش و آگاهی‌بخشی به مجریان پروژه‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. متأسفانه آثار ایران در معرض تهدیدات سنگین ناشی از حرکات جسورانه و اقدامات غیرقانونی برخی افراد و گروه‌ها قرار دارند. این افراد بدون ترس از ضابطان قضائی و انتظامی به تخریب آثار و محوطه‌های باستانی ادامه می‌دهند

یکی دیگر از نکات مطرح‌شده توسط نوروززاده چگینی، اهمیت حفاظت از نیروی انسانی متخصص و باتجربه در رشته‌های باستان‌شناسی بود. او گفت: «بی‌تردید سپردن کار به نیروهایی که تجربه کافی در حفاظت از آثار تاریخی ندارند، می‌تواند خسارت‌بار باشد.» به‌گفته او، باستان‌شناسان باید با انجام پژوهش‌های دقیق در مسیر حفاظت و ارتقای سطح فهم عمومی از هویت فرهنگی کشور حرکت کنند. او در بخش پایانی سخنانش، به تاریخ فرهنگی ایران و مناطق مختلف کشور اشاره کرد و گفت ایران همواره در برابر تهدیدات خارجی و بحران‌ها از طریق حفاظت از هویت فرهنگی و دفاع از سرزمین خود موفق عمل کرده است. نوروززاده چگینی با اشاره به اهمیت برافراشتن و تقویت «سپرهای دفاعی فرهنگی» در مناطق مختلف ایران، بر لزوم توجه به تاریخ و هویت فرهنگی کشور و اقدام جدی و علمی در حفاظت از میراث فرهنگی ایران تأکید کرد، او از نهادها و پژوهشگران خواست در برابر تهدیدات موجود ایستادگی کنند و مسئولیت‌های خود را در حفاظت از آثار تاریخی به‌طور مؤثر ایفا کنند.

در روزهای برگزاری این همایش همچنین گزارش‌هایی از کاوش‌های انجام‌شده در مناطق مختلف کشور توسط باستان‌شناسان ارائه شد. در روزهای برگزاری این همایش گزارش‌هایی از کاوش‌ها و پژوهش‌های باستان‌شناسی در شش استان مختلف کشور ارائه شد. این گزارش‌ها در دو نشست علمی به تفصیل ارائه شدند. استان‌های قزوین، مرکزی، مازندران، خراسان شمالی، کردستان و اردبیل نمایندگان این نشست علمی بودند که هرکدام گزارش‌هایی از پروژه‌های خود ارائه کردند. گزارش‌هایی از کاوش در غار هستیجان، شهرستان دلیجان، استان مرکزی؛ کاوش در دژ الموت، استان قزوین؛ کاوش در آتشکده مسجدسر ارفع‌ده سوادکوه، استان مازندران؛ کاوش لایه‌نگاری تپه دوین، شیروان، استان خراسان‌شمالی؛ لایه‌نگاری در تپه بریس، دشت اردبیل؛ کاوش در تپه قلعه‌بالا، بیجار، کردستان از جمله گزارش‌های ارائه‌شده در این دوره بودند. در مجموع این گزارش‌ها نشان‌دهنده تنوع و عمق پژوهش‌های باستان‌شناسی در ایران است و به اهمیت حفظ و حفاظت از این آثار تاریخی و فرهنگی تأکید دارند.