این روزها انتشار قیمت بلیت بعضی از نمایشهای شناختهشده، واکنشهای زیادی در شبکههای اجتماعی به دنبال داشته است.
یکی از کاربران در واکنش به افزایش قیمتها نوشته است: «یه تئاتر رفتن تفریحم بود. یه کافه با دوستام میرفتم. با غذا بیرون خوردن هم خداحافظی کردیم علناً… تئاترهارو هم برداشتن اینجوری کردن» کاربر دیگری نوشته است: «میدونم هزینهها زیاد شده، همهچی گرون شده و این صحبتها؛ اما با همه این حرفها احساس میکنم تئاتر ۵ میلیونی و ۲ میلیونی، اهانت به روح تئاتره.»
مخاطب دیگری نیز در اینباره نوشت: « فرهیخته شدن و تئاتر دیدن دیگه تعطیل» «آرش»؛ وقتی قیمت یک صندلی به ۵ میلیون تومان میرسد
نمونهای که بحث قیمت بلیت تئاتر را داغ کرده، تئاتر-ارکسترال «آرش» به تهیهکنندگی علی محتشم و کارگردانی علی سرابی است. این نمایش قرار است از هفته دوم شهریور ۱۴۰۵ در رویال هال اسپیناس پالاس روی صحنه برود و چهرههایی مانند نوید محمدزاده، طناز طباطبایی، علی شادمان، مهدی پاکدل و امین بانی در آن حضور دارند.
قیمت بلیت این نمایش در بالاترین رده به ۴ میلیون و ۹۸۰ هزار تومان میرسد و همین رقم باعث شده رسانهها و مخاطبان از آن بهعنوان یکی از گرانترین بلیتهای تئاتر سال جاری یاد کنند.
البته «آرش» یک اجرای متعارف و کوچک تئاتری نیست. پروژه ساختاری ارکسترال دارد و قرار است نمایش، موسیقی و اجرای زنده را در یک مجموعه بزرگ ترکیب کند. حضور تعداد بالای بازیگران و عوامل اجرایی و همچنین چهرههای شناختهشده نیز هزینه تولید چنین پروژهای را با یک نمایش صحنهای معمولی متفاوت میکند. بنابراین از نظر اقتصادی، مقایسه مستقیم این اثر با یک تئاتر کمهزینه یا مستقل منصفانه نیست.
اما مسئله اصلی دقیقاً از جایی آغاز میشود که هزینه تولید با قدرت خرید مخاطب مقایسه شود.
وقتی یک شب تئاتر برای یک زوج چند میلیون تومان آب میخورد
در ارزانترین حالت، دو نفر برای تماشای نمایشی با بلیتهایی در محدوده یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، باید حدود ۳ میلیون تومان فقط برای ورود به سالن هزینه کنند. با در نظر گرفتن هزینههای جانبی خرید، این رقم بالاتر هم میرود.
در سوی دیگر، برای اجرایی مانند «آرش»، خرید دو بلیت از صندلیهای گرانقیمت، نزدیک به ۱۰ میلیون تومان هزینه دارد؛ رقمی که با صرفنظر از هزینه رفتوآمد، خوردوخوراک یا سایر مخارج یک شب بیرون رفتن محاسبه میشود.
یعنی یک شب فرهنگی برای یک زوج میتواند بهراحتی از مرز ۵ میلیون تومان عبور کند و در برخی انتخابها به حوالی ۱۰ میلیون تومان برسد.
این ارقام وقتی معنای اقتصادی بیشتری پیدا میکنند که کنار حداقل مزد سال جاری قرار بگیرند. حداقل پایه حقوق ماهانه کارگران برای سال ۱۴۰۵ حدود ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان تعیین شده است.
به این ترتیب، خرید دو بلیت از گرانترین صندلیهای «آرش» میتواند معادل بخش قابل توجهی از یک ماه پایه حقوق یک کارگر باشد. حتی بلیتهای ارزانتر این نمایش نیز برای بسیاری از خانوارها دیگر در دسته هزینههای کوچک و تفریحی قرار نمیگیرند. هزینه تماشای تئاتر برای یک خانواده چهار نفره چقدر تمام میشود؟
برای یک خانواده چهار نفره، مسئله جدیتر است.
اگر هر یک از چهار نفر بخواهد در اجرایی با بلیت یک میلیون و ۵۰۰ تا ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان حضور داشته باشد، هزینه صرف بلیت میتواند حدود ۶ تا ۱۰ میلیون تومان شود. در اجرایی مانند «آرش» که بالاترین قیمت بلیت به حدود ۵ میلیون تومان میرسد، چهار صندلی گرانقیمت میتواند هزینهای نزدیک به ۲۰ میلیون تومان ایجاد کند.
این یعنی برای بخشی از خانوادهها، رفتن چهار نفره به تئاتر دیگر یک برنامه تفریحی معمولی نیست؛ بلکه باید برای آن از قبل بودجه مشخصی در نظر گرفت.
آن هم در شرایطی که این هزینه هنوز شامل شام یا نوشیدنی، رفتوآمد، پارکینگ و سایر هزینههای یک شب بیرون رفتن نمیشود. «تهران / پاریس / تهران/ پل»؛ نمونه دیگری از شکاف قیمت
«تهران / پاریس / تهران / پل» نیز از دیگر اجراهایی است که این روزها در فهرست نمایشهای گرانقیمت قرار گرفته است. این نمایش به کارگردانی سعید دشتی و تهیهکنندگی سید عماد عامری روی صحنه خواهد رفت و امیر جعفری، سینا ساعی، مهرداد صدیقیان و فاطمه مسعودیفر از بازیگران آن هستند.
قیمت بلیت این نمایش نیز در محدودهای قرار گرفته که برای بسیاری از مخاطبان دیگر یک هزینه معمولی محسوب نمیشود؛ از حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان تا ۲.۵ میلیون تومان برای هر بلیت.
در نتیجه، یک زوج برای تماشای نمایش باید دستکم چند میلیون تومان هزینه کنند و برای یک خانواده چهار نفره، هزینه بلیت میتواند به حدود ۱۰ میلیون تومان برسد.
بازار سیاه؛ جایی که قیمت باز هم بالاتر میرود
ماجرا به قیمت رسمی بلیت هم ختم نمیشود. در کنار قیمتهای بالای برخی نمایشها، بازار ثانویه و آگهیهای فروش بلیت نیز شکل گرفته است؛ بازاری که در آن بعضی بلیتها با قیمت بالاتر از نرخ رسمی عرضه میشوند.
نمونهای که در روزهای اخیر مورد توجه کاربران قرار گرفته، آگهیهای مربوط به بلیت «تهران / پاریس / تهران / پل» در پلتفرمهایی مانند دیوار است؛ بهطوری که برای دو بلیت این نمایش، قیمتهایی در حدود ۷ میلیون تومان نیز مطرح شده است.
این موضوع نشان میدهد همچنان گروهی از مخاطبان حاضرند برای تماشای چنین اجراهایی هزینه بیشتری بپردازند؛ بخشی به دلیل حضور بازیگران و چهرههای شناختهشده و بخشی دیگر نیز به دلیل تبلیغات گسترده. همین تقاضا باعث شده بلیت برخی اجراها حتی پس از عرضه رسمی، در بازار ثانویه نیز مشتری داشته باشد.
تئاتر بدون مخاطب چه میشود؟
تئاتر ذاتاً هنری وابسته به «حضور» است. فیلم را میتوان در خانه دید، موسیقی را میتوان با هدفون شنید و یک کتاب را میتوان با فاصله از زمان انتشار مطالعه کرد؛ اما تئاتر برای زنده ماندن به تماشاگر نیاز دارد. سالن بدون مخاطب، حتی اگر تمام صندلیهایش گرانقیمت باشند، در نهایت نمیتواند نقش اجتماعی و فرهنگی خود را ایفا کند.
اگر تئاتر به تدریج فقط برای کسانی قابل دسترس باشد که توان پرداخت چند میلیون تومان برای یک شب فرهنگی را دارند، ترکیب اجتماعی مخاطبان آن نیز تغییر خواهد کرد. در این صورت، فاصله میان هنر و بخش بزرگی از جامعه بیشتر میشود و تئاتر به جای آنکه یکی از فضاهای عمومی فرهنگی شهر باشد، به محصولی خاص برای گروهی محدود تبدیل خواهد شد.
در نهایت، پرسش درباره قیمت بلیت فقط پرسش از بهای یک صندلی نیست؛ پرسش از بهای فرهنگی جامعهای است که هر روز بخش بیشتری از اوقات فراغت خود را به دلیل فشار اقتصادی کنار میگذارد.
