شاعر آزادی و عدالت

اهمیت علی‌اکبر دهخدا با لقب دخو، در ادبیات فارسی از آن حیث است که یکی از معدود پیشگامان نوآوری در شعر فارسی پیش از عصر نیما به شمار می‌رود. ابعاد گوناگون فعالیت شعری او در کتاب «دهخدای شاعر» به قلم ولی‌الله درودیان بررسی شده است؛ اثری که چاپ دوم آن در سال ۱۳۵۸ و چاپ سوم آن در سال ۱۳۶۲ از سوی نشر امیرکبیر به چاپ رسید.

این کتاب همچنین میزبان نام‌های برجسته‌ای از حوزه‌ ادبیات است؛ مقدمه‌ آن به قلم منوچهر آتشی نگاشته شده و اثر به نادر نادرپور، از دوستان قدیمی ولی‌الله درودیان، تقدیم شده است. منوچهر آتشی، شاعر و منتقد سرشناس، در یادداشتی که بر چاپ دوم کتاب نوشته، پژوهش درودیان را از معدود نوشته‌های منصفانه، بی‌طرفانه و روشمندی دانسته که توانسته کیفیت ادبی و شعری دهخدا را با معیارهای نقد درست بسنجد و جایگاه واقعی او را در تاریخ ادبیات معاصر ایران ترسیم کند. درودیان در این اثر همچنین از دیدگاه چهره‌هایی چون دکتر عبدالرحیم احمدی (الف. امید) و عمران صلاحی درباره‌ دهخدا بهره برده است.

کتاب «دهخدای شاعر» با خلاصه‌ای از زندگی دهخدا از تولد، تحصیل و اشتغال، فعالیتش در صور اسرافیل و حتی درگذشتش آغاز می‌شود. در بخش‌های بعدی کتاب، نمونه‌هایی از انواع شعرهای دهخدا را می‌بینیم که پیش از شعر، درباره آن با شفافیت توضیحاتی ارائه شده است. تفاوت این اثر با سایر آثاری که به شرح مقالات دهخدا پرداخته‌اند در این است که تمرکز اصلی بر تحلیل و بررسی شعرهای دهخدا قرار دارد، در اینجا شعرهای دهخدا با زبان عدالت‌خواهانه، تأکید بر آزادی و رفع تبعیض‌ها استوار است.

بخش دیگری از کتاب به روزهای پرالتهاب پس از به توپ بسته شدن مجلس، تشکیل کمیته سرّی انقلاب، تبعید دهخدا به سوئیس، انتشار شماره‌های برون‌مرزی صور اسرافیل و سپس بازگشت او به ایران اختصاص دارد. نویسنده اثر به این موضوع اشاره می‌کند که دهخدا در سال‌های انزوای سیاسی ریاست مدرسه علوم سیاسی و سپس مدرسه عالی حقوق و علوم سیاسی را بر عهده گرفت و همزمان دهه‌ها از عمر پربار خود را وقف تدوین بزرگ‌ترین فرهنگ … …