وقتی پدر از صدر مجلس برخاست | راه دراز آزادی از بند پدرسالاری

تابلوی «نفرین پدر؛ پسر ناسپاس» (The Father's Curse: The Ungrateful Son) اثر ژان‌باتیست گروز، سال ۱۷۷۷، نگهداری در موزه لوور پاریس

رویداد۲۴ | علیرضا نجفی- تا همین چند دهه پیش، در بسیاری از خانه‌ها یک نفر حرف آخر را می‌زد. جای او معمولاً صدر سفره بود و رأی او پایان گفت‌و‌گو. درباره درس و کار و ازدواج و رفت‌وآمد فرزندان تصمیم می‌گرفت و گاه برای آیندهٔ آنان نقشه‌ای می‌کشید که تا جزئی‌ترین پیچ‌وخم زندگی‌شان را در بر می‌گرفت. پشت سر او نیز سپاهی از سنت و دین و قانون و آبروی خانوادگی ایستاده بود. فرمان پدر از دهان یک نفر بیرون می‌آمد، ولی صدای یک جهان را با خود داشت.

آن جهان اکنون از هم باز شده است. پدر هنوز در خانه حضور دارد، ولی حرف آخر در دهان او نیست. مدرسه چیزی می‌گوید، تلویزیون چیزی دیگر، همسالان راه دیگری نشان می‌دهند و تلفن همراه شبانه‌روز از هزار پنجره با کودک سخن می‌گوید. بازار آرزو می‌سازد، تبلیغات معیار خوشبختی می‌تراشد و شبکه‌های اجتماعی هر روز تصویری تازه از زندگی مطلوب پیش چشم آدم می‌گذارند. پدر از صدر مجلس برخاسته و مهمانان تازه‌ای جای او را گرفته‌اند؛ مهمانانی که چهره ندارند، مسئولیت نمی‌پذیرند و به این آسانی هم از خانه بیرون نمی‌روند.

به گزارش رویداد۲۴، در نگاه اول، این وضع نشانهٔ آزادی است. هرکس می‌تواند راه خود را برگزیند، از رسم خانواده سر بپیچد، شغل و همسر و شیوهٔ زندگی‌اش را خود تعیین کند و هویتی جدا از گذشته برای خویش بسازد. بااین‌همه، آزادی تازه گرفتاری تازه‌ای هم به همراه آورده است: وقتی مرکز از میان می‌رود، انسان جای خود را در جهان چگونه پیدا می‌کند؟ وقتی هر مرجعی سخنی می‌گوید، کدام سخن اعتبار دارد؟ و هنگامی که فرمان آشکار جایش را به اشاره‌های پنهان می‌دهد، چه کسی بر میل و رفتار ما حکومت می‌کند؟

داستان پدر در روزگار ما، داستان جابه‌جایی قدرت است. قدرت از خانه بیرون رفته، در جامعه پخش شده و در لباس‌هایی ظاهر شده که کمتر به لباس قدرت شباهت دارند. پدر چه کاره بود؟ …