فوکویاما نزدیک به چهار دهه بعد، در آستانه ۷۳ سالگی، هنوز ناچار است توضیح دهد که منظورش هرگز چنین چیزی نبوده است. این توضیح در چهارشنبه ۱۱ شهریور (۲ سپتامبر ۲۰۲۶) در گفتوگویی با «جاناتان فریدلند»، روزنامهنگار و نویسنده گاردین و به مناسبت انتشار کتاب تازه فوکویاما، «در قلمرو آخرین انسان»، صورت گرفته است؛ کتابی که بنا بر توضیح فوکویاما، بیش از آنکه یک زندگینامه متعارف باشد، روایت شکلگیری و تغییر اندیشههای اوست؛ اینکه در کجاها اشتباه کرده، در کجاها همچنان بر باورهایش ایستاده و چه رخدادهایی او را وادار کردهاند در فرضیات سیاسی و اقتصادی خود تجدیدنظر کند. اهمیت این گفتوگو در اینجاست که فوکویاما از ایده «پایان تاریخ» خود هنوز دفاع میکند اما بشدت گلهمند است که از این ایده تفسیرهای سادهانگارانهای صورت گرفته است و در توضیح این بحث به دلایل ظهور پوپولیسم و ترامپیسم در آمریکا نیز میپردازد.
«پایان تاریخ» چه بود و چه نبود؟
بخش مهمی از گفتوگوی فوکویاما با نشریه گاردین به همان پرسشی بازمیگردد که از سال ۱۹۸۹، فوکویاما را دنبال کرده است: آیا او از تز مشهور خود عقبنشینی کرده است؟ پاسخ او روشن است: نه، دستکم از آن بخش بنیادی استدلالش که میگفت در جهان مدرن، هنوز نظام سیاسی پیدا نشده که بتواند بیش از لیبرال دموکراسی نیازهای اساسی انسانی را برآورده کند. …
