۱۱ جایزه نوبل برای نجات زمین

پیوند دادن انقلاب صنعتی با تغییرات اقلیمی

سوانته آرنیوس، نوبل شیمی ۱۹۰۳

دلیل اعطای جایزه: به پاس خدمات فوق‌العاده او از طریق نظریه الکترولیتی تفکیک برای پیشرفت علم شیمی.

سوانته آرنیوس از چهره‌های برجسته علم اقلیم است. او نخستین کسی بود که محاسبه کرد اگر میزان دی‌اکسیدکربن در جو به ‌طور قابل توجهی افزایش پیدا کند، چه اتفاقی برای اقلیم زمین خواهد افتاد. این موضوع باعث شد او به این نتیجه برسد که سوزاندن سوخت‌های فسیلی موجب تغییر اقلیم خواهد شد.

در آن زمان، انقلاب صنعتی تازه در حال اوج گرفتن بود. آرنیوس تصور می‌کرد هرگونه تاثیر بر اقلیم در آینده‌ای بسیار دور رخ خواهد داد. او نمی‌توانست ابعاد تغییراتی را که در قرن بیستم رخ می‌دهد، پیش‌بینی کند.

آرنیوس دانشمندی چندوجهی با تخصص عمیق در حوزه‌های مختلف فیزیک و شیمی بود. او جایزه نوبل را برای دستاوردی کاملا متفاوت دریافت کرد: نحوه رسانایی الکتریکی مایعات. تصویر ناسا از گرمایش جهانی

درک اینکه اقلیم در گذشته چگونه تغییر کرده است

ویلیام لیبی، نوبل شیمی ۱۹۶۰

دلیل اعطای جایزه: به پاس روش او برای استفاده از کربن-۱۴ در تعیین سن در باستان‌شناسی، زمین‌شناسی، ژئوفیزیک و دیگر شاخه‌های علوم.

می‌دانیم که اقلیم در گذشته تغییر کرده است. اما از کجا این موضوع را می‌دانیم؟ بخشی از این معما زمانی حل می‌شود که بتوانیم با دقت مشخص کنیم موجودات زنده‌ای مانند درختان یا صخره‌های مرجانی چه زمانی مرده‌اند؛ برای مثال، زمانی که یخچال‌های طبیعی پیشروی کرده‌اند، خشکسالی منطقه‌ای را فرا گرفته یا آتشفشان‌ها فوران کرده‌اند.

ویلیام لیبی به یک کشف اساسی دست یافت: تعیین سن با استفاده از کربن-۱۴؛ روشی که به دانشمندان اجازه می‌دهد دقیقا چنین کاری انجام دهند.

وقتی یک موجود زنده می‌میرد، کربن-۱۴ طبیعی موجود در بدن آن در چوب، صدف یا استخوان با روندی دقیق شروع به واپاشی می‌کند و این روند به ما می‌گوید که آن موجود چه سنی دارد. این روش همچنان ابزاری ارزشمند برای دانشمندان حوزه اقلیم است.

تقویت انقلاب سبز

نورمن بورلاگ، نوبل صلح ۱۹۷۰

دلیل اعطای جایزه: به پاس ایجاد امید به انقلاب سبز.

در تمام طول تاریخ بشر، قحطی همواره تهدیدی برای انسان‌ها بوده است. اکنون خوشبختانه قحطی‌های بسیار گسترده کمتر رخ می‌دهند و مستقیما با بی‌ثباتی سیاسی ارتباط دارند.

چگونه توانستیم پیشرفت کنیم؟ نورمن بورلاگ، متخصص ژنتیک گیاهی، سهم مهمی در توسعه محصولاتی با عملکرد بیشتر نسبت به گذشته داشت. ایده‌های او به افزایش عملکرد محصولات کشاورزی در هند، مکزیک و پاکستان کمک کرد.

این کار بخش مهمی از چیزی بود که بعدها به عنوان «انقلاب سبز» شناخته شد و به کشورهای سراسر جهان کمک کرد تا توانایی تامین غذای مورد نیاز خود را پیدا کنند.

حفره لایه ازن در حال آغاز روند بهبود است

پاول کروتزن، ماریو مولینا و شروود رولند، نوبل شیمی ۱۹۹۵

دلیل اعطای جایزه: به پاس فعالیت‌های آنان در زمینه شیمی جو، به ‌ویژه در ارتباط با تشکیل و تجزیه ازن.

پاول کروتزن سخنرانی نوبل خود را در سال ۱۹۹۵ با اشاره به نوه‌اش آغاز کرد: برای نسل جیمی پل و نوه‌های آینده ما، که بسیار بیشتر خواهند دانست و ناپدید شدن حفره ازن را جشن خواهند گرفت. امیدوارم از ما ناامید نشوید.

دهه‌ها داده و اطلاعات نشان می‌دهد که حفره ازن نشانه‌های قدرتمندی از بهبود را نشان می‌دهد. کار کروتزن، ماریو مولینا و شروود رولند راه را برای پروتکل مونترال درباره مواد تخریب‌کننده لایه ازن هموار کرد؛ توافقی که همچنان یکی از موفق‌ترین توافق‌های بین‌المللی زیست‌محیطی در تاریخ به شمار می‌رود.

علایق کروتزن فراتر از شیمی لایه‌های بالایی جو بود. تحلیل‌های او خطرات «زمستان هسته‌ای»  را برجسته کرد و در سال ۲۰۰۲ پیشنهاد داد که زمین وارد یک دوره زمین‌شناختی جدید به نام آنتروپوسن شده است.

این ایده‌ای عمیق است که بحث‌های علمی زیادی را برانگیخته و الهام‌بخش هنرمندان، نویسندگان و موسیقی‌دانان بوده است. این دیدگاه ما را به تفکر متفاوت درباره مسئولیتی که در قبال سیاره و نسل‌های آینده داریم، وادار می‌کند.

کودکان هرگز نخواهند دانست چه چیزی را از دست داده‌اند

وانگاری ماتای، نوبل صلح ۲۰۰۴

انگیزه اعطای جایزه: به پاس مشارکت او در توسعه پایدار، دموکراسی و صلح

وانگاری ماتای، استاد دانشگاه و فعال کنیایی، با جنبش کمربند سبز میلیون‌ها درخت کاشت. اما این پروژه شگفت‌انگیز کارهای بیشتری انجام داد؛ این جنبش حفاظت از محیط زیست را به پیشرفت اقتصادی و سیاسی و توانمندسازی زنان پیوند داد. این جنبش برای زنان شغل ایجاد کرد و دموکراسی را ترویج داد.

ماتای، نخستین زن آفریقایی که جایزه صلح نوبل را دریافت کرد، در سخنرانی نوبل خود خاطرنشان کرد که تخریب محیط زیست به رقابت و تلاش برای دستیابی به منابع کمیاب منجر می‌شود و ممکن است در نهایت به فقر و حتی درگیری ختم شود.

او در ادامه گفت: در مسیر تاریخ، زمانی فرا می‌رسد که از بشریت خواسته می‌شود به سطح جدیدی از آگاهی برسد و به جایگاه اخلاقی بالاتر دست یابد. زمانی که باید ترس خود را کنار بگذاریم و به یکدیگر امید بدهیم. آن زمان اکنون است.

ارزیابی دانش علمی درباره تغییرات اقلیمی

هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم و اَل گور، نوبل صلح ۲۰۰۷

دلیل اعطای جایزه: به پاس تلاش‌های آنان برای ایجاد و انتشار دانش بیشتر درباره تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت‌های انسانی و پایه‌گذاری اقدامات مورد نیاز برای مقابله با این تغییرات.

تغییرات اقلیمی آن‌قدر تهدیدی جدی و پیچیده برای بشریت است که فرایندی منحصر به‌ فرد برای دستیابی به اجماع علمی درباره علم اقلیم ایجاد شد؛ اجماعی که بتواند سیاست‌گذاری بین‌المللی را هدایت کند.

هزاران دانشمند با یکدیگر همکاری می‌کنند تا مشخص کنند درباره اقلیم و عوامل انسانی موثر بر آن، چه چیزهایی را با سطح قابل قبولی از اطمینان می‌دانیم.

فعالیت آن‌ها همچنین دانش ارزشمندی درباره چگونگی کاهش تهدیدات اقلیمی توسط جامعه و سازگاری با جهانی در حال تغییر فراهم می‌کند.

در سال ۲۰۰۷، هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم، به همراه اَل گور، سیاستمدار آمریکایی، جایزه صلح نوبل را دریافت کرد.

مدیریت منابع مشترک جهانی به اعتماد، همکاری و دانش مشترک نیاز دارد

الینور اوستروم، نوبل علوم اقتصادی ۲۰۰۹

دلیل اعطای جایزه: به پاس تحلیل او از حکمرانی اقتصادی، به‌ویژه منابع مشترک

الینور اوستروم با نشان دادن اینکه جوامع می‌توانند منابع طبیعی مشترک مانند جنگل‌ها، منابع شیلاتی و سامانه‌های آبی را به شکلی پایدار مدیریت کنند، بدون اینکه به مقررات سخت‌گیرانه دولتی یا خصوصی‌سازی نیاز داشته باشند، باورهای رایج را به چالش کشید.

کار او یکی از پایه‌های تفکر مدرن درباره پایداری است و بر اهمیت اعتماد، همکاری و دانش مشترک به ‌عنوان ابزارهای ضروری برای مدیریت مشترک منابع تاکید دارد.

در عصر چالش‌های زیست‌محیطی جهانی، ایده‌های او همچنان راهنمای قدرتمندی برای اقدام جمعی و مدیریت مسئولانه سیاره هستند.

بازگرداندن حیات وحش به ذهن ما

اولگا توکارچوک، نوبل ادبیات ۲۰۱۸

انگیزه اعطای جایزه: به پاس تخیل روایی که با شور و اشتیاقی دانشنامه‌ای، عبور از مرزها را به ‌عنوان شکلی از زندگی به تصویر می‌کشد.

واقعیت‌ها همیشه مردم را به اقدام وادار نمی‌کنند، اما داستان‌ها چنین قدرتی دارند. ما به ‌عنوان یک گونه، به ‌شدت برای واکنش نشان دادن به داستان‌ها آماده‌ایم.

اولگا توکارچوک در رمان‌هایش اسطوره، تاریخ، روان‌شناسی و بوم‌شناسی را در هم می‌آمیزد.

او در رمان گاوم را از روی استخوان مردگان عبور بده، رابطه پیچیده میان انسان و طبیعت را از طریق یک داستان جنایی که درون‌مایه‌هایی از حقوق حیوانات و اخلاق زیست‌محیطی دارد، بررسی می‌کند.

آثار او خوانندگان را به دیدن جهان به ‌عنوان یک کل به‌ هم‌ پیوسته هدایت می‌کنند؛ دیدگاهی که در عصر آنتروپوسن، اهمیت عمیقی پیدا کرده است.

انقلاب باتری‌های لیتیوم-یون

جان بی. گودیناف، ام. استنلی ویتینگهام و آکرا یوشینو، نوبل شیمی ۲۰۱۹

دلیل اعطای جایزه: به پاس توسعه باتری‌های لیتیوم-یون

باتری‌های لیتیوم-یون از زمانی که نخستین بار در سال ۱۹۹۱ وارد بازار شدند، زندگی ما را متحول کرده‌اند. امروزه این باتری‌ها همه‌جا حضور دارند و تلفن‌ها، رایانه‌ها و خودروهای برقی را تأمین انرژی می‌کنند.

باتری‌های لیتیوم-یون که گام ‌به ‌گام توسط این سه نفر توسعه یافتند، در حال سرعت بخشیدن به گذار بشر از سوخت‌های فسیلی هستند؛ دستاوردی واقعا شگفت‌انگیز با منفعتی بلند مدت برای بشریت.

مدل‌های اقلیمی

شوکورو مانابه و کلاوس هاسلمن، نوبل فیزیک ۲۰۲۱

دلیل اعطای جایزه: به پاس مدل‌سازی فیزیکی اقلیم زمین، تعیین کمی تغییرپذیری و پیش‌بینی قابل اتکای گرمایش جهانی.

مدل‌های اقلیمی یکی از مهم‌ترین ابزارهایی هستند که دانشمندان برای بررسی چگونگی تغییر اقلیم در گذشته و اینکه در آینده چگونه ممکن است تغییر کند، در اختیار دارند.

مدل‌های پیشرفته امروزی اقلیم بسیار پیچیده هستند. اما این مدل‌ها از ابتدا به شکل کنونی وجود نداشتند. توسعه آن‌ها طی چندین دهه و از نمونه‌های ابتدایی آغاز شده است.

در دهه ۱۹۶۰، شوکورو مانابه پیشگام توسعه مدل‌های اولیه اقلیمی بود.

کلاوس هاسلمن با تکیه بر کار او، ارتباط میان آب ‌و هوا و اقلیم را در مدل‌ها برقرار کرد.

کار این دو دانشمند، پایه علمی لازم برای درک و پیش‌بینی تغییرات اقلیمی و همچنین چگونگی تغییر سامانه زمین در اثر انتشار سوخت‌های فسیلی ناشی از فعالیت‌های صنعتی را ایجاد کرد.

همسو کردن هوش مصنوعی با سیاره‌ای باثبات

دمیس هسابیس، نوبل شیمی ۲۰۲۴

دلیل اعطای جایزه: به پاس پیش‌بینی ساختار پروتئین

هوش مصنوعی در حال متحول کردن علم است. این موضوع در جوایز نوبل فیزیک و شیمی سال ۲۰۲۴ نیز مورد توجه قرار گرفت.

تمام برندگان مرتبط با هوش مصنوعی بر ظرفیت این فناوری برای کمک به هدف ما، یعنی مدیریت بهتر سیاره زمین، تاکید کردند.

دمیس هسابیس، به‌عنوان مدیرعامل گوگل دیپ‌مایند، تحقیقات هوش مصنوعی را در مسیر حفاظت از سیاره هدایت می‌کند.

هوش مصنوعی در حال حاضر به بهبود مدل‌های اقلیمی کمک می‌کند و همچنین این ظرفیت را دارد که در طراحی مواد پایدار جدید و یافتن راه‌هایی برای کاهش آلودگی به کار گرفته شود.

اکنون چالش این است که اطمینان حاصل کنیم این هوش به شکلی عاقلانه مدیریت و هدایت می‌شود. در کنار بحث درباره همسوسازی هوش مصنوعی با ارزش‌های انسانی، امکان بحث درباره همسوسازی با زمین نیز وجود دارد.

انتهای پیام