میگنا - نشستن صاف، خلق‌وخو و تصمیم‌گیری در موقعیت‌های پرخطر

منبع خبری ScienceDaily نیز این پژوهش را با عنوان Sitting up straight may improve your mood and decision-making بازتاب داده و خلاصه کرده است که نشستن صاف می‌تواند به‌طور ظریف احساسات مثبت‌تر و تصمیم‌گیری مؤثرتر را تقویت کند. در عین حال، خودِ پژوهشگران نیز تأکید کرده‌اند که اثر مشاهده‌شده کوچک اما معنادار بوده و باید آن را در چارچوب آزمایشگاهی و نه به‌عنوان تغییری بزرگ و فوری در زندگی روزمره تفسیر کرد. همین نکته، ارزش علمی مطالعه را بیشتر می‌کند، زیرا نشان می‌دهد یافته‌ها با احتیاط، دقت و پرهیز از اغراق گزارش شده‌اند.

در این پژوهش، نزدیک به ۲۰۰ نفر از اعضای جامعه‌ی مک‌گیل در آزمایشی کنترل‌شده شرکت کردند. هدف اصلی آن بود که بررسی شود آیا تغییرات ظریف در وضعیت بدنی می‌تواند بر هیجان و تصمیم‌گیری اثر بگذارد یا نه. شرکت‌کنندگان ابتدا مجموعه‌ای از آزمون‌ها را انجام دادند و سپس برای مرحله‌ی دوم پژوهش، در شرایطی قرار گرفتند که به‌طور نامحسوس وضعیت نشستن آنان را تغییر می‌داد.

در یک گروه، نحوه‌ی چیدمان میز و دستگاه به‌گونه‌ای بود که فرد را به نشستن صاف و راست‌قامت تشویق می‌کرد. در گروه دیگر، چیدمان به شکلی بود که فرد بیشتر به سمت جلو خم شود و حالت قوزکرده پیدا کند. گروه سوم نیز در وضعیت کنترلی قرار داشت. نکته‌ی مهم این بود که پژوهشگران هدف واقعی مطالعه را به شرکت‌کنندگان نگفتند و آنان تصور می‌کردند که در حال ارزیابی یک برنامه‌ی موبایلی یا یک فعالیت رایانه‌ای‌اند. این روش باعث شد آگاهی شرکت‌کنندگان از دست‌کاری آزمایشی به حداقل برسد و احتمال اثر تلقینی کاهش یابد.

پس از آن، شرکت‌کنندگان وارد یک تکلیف تصمیم‌گیری شدند که در آن باید میان ریسک و پاداش تعادل برقرار می‌کردند. این تکلیف بر پایه‌ی بازی معروف بادکنک مجازی طراحی شده بود؛ در این بازی، فرد می‌توانست با ادامه‌ی بادکردن بادکنک، امتیاز بیشتری به دست آورد، اما اگر بادکنک می‌ترکید، همه‌ی امتیاز آن دور را از دست می‌داد. چنین تکلیفی در روان‌شناسی شناختی و تصمیم‌گیری برای سنجش رفتارهای ریسک‌پذیر بسیار کاربرد دارد، زیرا میان هیجان، ارزیابی خطر، انتظار پاداش و کنترل رفتاری پیوند ایجاد می‌کند.

نتایج نشان دادند افرادی که در وضعیت نشستن صاف قرار داشتند، در این بازی به‌طور کلی ریسک‌های بیشتری پذیرفتند و در مجموع پاداش بیشتری نیز کسب کردند. این یافته در نگاه اول ممکن است شگفت‌انگیز به نظر برسد، زیرا معمولاً تصور می‌شود که صاف نشستن بیشتر با آرامش، انضباط یا اعتمادبه‌نفس مرتبط است تا با ریسک‌پذیری. با این حال، تحلیل پژوهشگران این بود که این افراد لزوماً بی‌مهابا یا تکانشی عمل نکرده‌اند، بلکه احتمالاً در تصمیم‌گیری‌های خود به شکل مؤثرتری ریسک کرده‌اند.

به بیان دیگر، صاف نشستن ممکن است به فرد نوعی آمادگی هیجانی و شناختی بدهد که در آن، خطرهای حساب‌شده بهتر از حالت خمیده یا فرورفته در بدن ارزیابی شوند.

در کنار تکلیف رفتاری، شرکت‌کنندگان پرسش‌نامه‌هایی را نیز تکمیل کردند که در آن‌ها احساسات مختلف سنجیده می‌شد. نتایج این بخش نشان داد کسانی که صاف نشسته بودند، احساس غرور بیشتری گزارش کردند. غرور در اینجا نه به معنای خودبزرگ‌بینی، بلکه به‌عنوان هیجانی مثبت و مرتبط با احساس توانمندی، شایستگی و آمادگی برای عمل تفسیر می‌شود.

همین افزایش جزئی در هیجان مثبت می‌تواند توضیح دهد چرا این افراد در تکلیف تصمیم‌گیری، عملکردی متفاوت از دیگران داشتند. از دیدگاه روان‌شناسی هیجان، چنین یافته‌ای با این ایده هم‌خوان است که وضعیت بدنی صرفاً یک حالت مکانیکی نیست، بلکه بخشی از سامانه‌ی بازخوردی بدن و ذهن است.

بدن پیام‌هایی به مغز می‌فرستد و مغز نیز بر اساس این پیام‌ها، ارزیابی‌های هیجانی و شناختی خود را تنظیم می‌کند. بنابراین، یک وضعیت ساده‌ی بدنی می‌تواند بر چگونگی تجربه‌ی فرد از خود و محیط اثر بگذارد.

یکی از ویژگی‌های برجسته‌ی این مطالعه، دقت روش‌شناختی آن است. پژوهشگران از ابزارهای ویدئویی برای سنجش زاویه‌ی گردن استفاده کردند تا مطمئن شوند که وضعیت بدنی واقعاً همان چیزی است که در آزمایش مدنظر بوده است. این نکته اهمیت دارد، زیرا در برخی پژوهش‌های پیشین درباره‌ی ارتباط posture و power pose، اندازه‌گیری‌های عینی کافی وجود نداشت و نتیجه‌ها بیشتر بر مشاهده‌ی ذهنی یا گزارش خودگزارشی استوار بود. در این پژوهش، استفاده از اندازه‌گیری دقیق باعث شد اعتبار درونی مطالعه افزایش یابد.

همچنین، پس از پایان آزمایش، بیشتر شرکت‌کنندگان گزارش کردند که متوجه نشده‌اند وضعیت بدنشان عمداً دست‌کاری شده است. این مسئله کمک می‌کند تا تبیین‌های مبتنی بر انتظار پژوهشگر یا سوگیری آگاهانه‌ی آزمودنی‌ها ضعیف‌تر شود و اثر مشاهده‌شده بیشتر به خودِ وضعیت بدنی نسبت داده شود.

با وجود این، پژوهشگران خودشان نیز بر احتیاط در تفسیر یافته‌ها تأکید کرده‌اند. اثرها در این مطالعه نسبتاً کوچک بوده‌اند و در شرایط کنترل‌شده‌ی آزمایشگاهی به‌دست آمده‌اند. بنابراین، نباید از آن نتیجه گرفت که فقط با صاف نشستن می‌توان خلق‌وخو را به‌طور چشمگیر تغییر داد یا تصمیم‌گیری‌های دشوار زندگی را یک‌باره بهبود بخشید. با این حال، حتی اثرهای کوچک نیز در علوم رفتاری اهمیت دارند، زیرا در زندگی روزمره بسیاری از رفتارهای انسانی از جمع شدن اثرهای ظریف و مداوم شکل می‌گیرند.

اگر محیط‌های کاری، آموزشی یا درمانی بتوانند با طراحی مناسب، وضعیت بدنی سالم‌تری را به‌طور غیرمستقیم تقویت کنند، شاید در بلندمدت آثار قابل‌توجهی بر خلق‌وخو، کارایی ذهنی و تصمیم‌گیری افراد بر جای بماند. از همین زاویه، یافته‌های این مطالعه برای طراحی محیط کار، ارگونومی، آموزش و حتی مداخلات سلامت روان قابل توجه‌اند.

اهمیت دیگر این پژوهش در این است که به بحث کلاسیک «بدن و ذهن» جان تازه‌ای می‌دهد.

در روان‌شناسی مدرن، دیدگاه‌های تجسم‌یافته یا embodied cognition تأکید دارند که فرآیندهای ذهنی از بدن جدا نیستند و تجربه‌ی شناختی انسان در بستر وضعیت بدنی، حرکت، تنفس، تنش عضلانی و تعامل با محیط شکل می‌گیرد.

این پژوهش نمونه‌ای تجربی از همین رویکرد است. نشستن صاف در این مطالعه، یک نشانه‌ی ساده‌ی بدنی است، اما همین نشانه می‌تواند به‌صورت زنجیره‌ای بر هیجان، ارزیابی پاداش، تمایل به ریسک و حتی حس غرور اثر بگذارد. چنین الگویی اگر در پژوهش‌های بعدی نیز تأیید شود، می‌تواند به فهم عمیق‌تری از سازوکارهای ارتباطی میان بدن و فرایندهای روانی منجر شود.

از منظر کاربردی، این یافته‌ها برای دانشجویان، کارکنان، درمانگران و مدیران منابع انسانی پیام‌های عملی ظریفی دارند. محیطی که به افراد امکان نشستن راحت، متعادل و راست‌قامت می‌دهد، ممکن است فراتر از آسایش جسمی، روی حالت روانی و سبک تصمیم‌گیری آنان نیز اثر بگذارد.

البته نباید این نتیجه را به نسخه‌ای ساده‌انگارانه فروکاست و گفت «اگر غمگین هستید، فقط صاف بنشینید». چنین تعبیرهایی هم با روح علم ناسازگارند و هم پیچیدگی واقعی هیجان انسانی را نادیده می‌گیرند. آنچه این پژوهش نشان می‌دهد، این است که وضعیت بدن یکی از عوامل کوچک اما مهم در شبکه‌ی گسترده‌ی تعیین‌کننده‌های روان‌شناختی است.

در جمع‌بندی، مقاله‌ی منتشرشده در British Journal of Psychology نشان می‌دهد که دست‌کاری غیرمستقیم وضعیت بدن از راه محدودیت‌های محیطی می‌تواند بر خلق‌وخو و رفتار ریسک‌پذیری اثر بگذارد.

شرکت‌کنندگانی که صاف نشسته بودند، احساس غرور بیشتری گزارش کردند و در تکلیف بادکنک مجازی تصمیم‌های مؤثرتری گرفتند. با وجود کوچک بودن اثرها، اعتبار روش‌شناختی مطالعه، به‌ویژه پنهان نگه داشتن هدف پژوهش و استفاده از اندازه‌گیری عینی وضعیت بدن، آن را به پژوهشی ارزشمند در حوزه‌ی روان‌شناسی بدن‌مند تبدیل می‌کند. این پژوهش یادآور می‌شود که گاه تغییرات بسیار ساده در نحوه‌ی قرار گرفتن بدن، می‌توانند پنجره‌ای تازه به ذهن و رفتار انسان بگشایند و به ما نشان دهند که روان، در خلأ عمل نمی‌کند، بلکه در تن، حرکت و محیط ریشه دارد.

خاطره اکبری نویسنده کتاب راه سلامتی در پایان تاکید میکند حالت نشستن می‌تواند روی حال و رفتار ما اثر بگذارد. در این مطالعه، کسانی که صاف نشسته بودند، کمی احساس بهتری داشتند و در یک بازی تصمیم‌گیری، ریسک بیشتری کردند و پاداش بیشتری هم گرفتند. پژوهشگران این وضعیت را از راه چیدمان محیط تغییر دادند تا شرکت‌کنندگان متوجه هدف اصلی نشوند. نتیجه‌ی اصلی این بود که بدن و ذهن با هم در ارتباط‌اند و حتی یک تغییر ساده مثل صاف نشستن می‌تواند روی خلق‌وخو و تصمیم‌گیری اثر بگذارد. البته این اثر کوچک بود و نباید آن را خیلی بزرگ تصور کرد.