چرا وزارت اقتصاد به دنبال هوشمندسازی نظام مالیاتی است؟

به گزارش نبض بازار-سال‌هاست مالیات در ایران بیش از آنکه از دل اطلاعات واقعی اقتصاد بیرون بیاید، درگیر اظهارنامه، پرونده، ممیز و اسناد و مدارکی است که بخشی از آنها روی کاغذ شکل می‌گیرند و بخشی دیگر در رفت‌وآمد میان مؤدی و اداره مالیاتی تعیین تکلیف می‌شوند. مسئله فقط قدیمی بودن این فرآیند نیست. مشکل بزرگ‌تر این است که اقتصادی با میلیون‌ها تراکنش روزانه را نمی‌توان با سازوکارهایی اداره کرد که بخش قابل توجهی از تصمیم‌گیری در آنها به بررسی انسانی پرونده‌ها وابسته است.

حالا سازمان امور مالیاتی در حال حرکت به سمت مدل دیگری است؛ مدلی که در ادبیات رسمی دولت از آن با عنوان هوشمندسازی نظام مالیاتی یاد می‌شود.

این تحول قرار نیست صرفاً یک نرم‌افزار جدید باشد. هدف این است که سازمان امور مالیاتی بتواند اطلاعات اقتصادی افراد و بنگاه‌ها را از منابع مختلف دریافت، به یکدیگر متصل و تحلیل کند و در نهایت به جای اینکه منتظر بماند مؤدی درآمد خود را اعلام کند، تصویر دقیق‌تری از فعالیت اقتصادی او داشته باشد.

از ممیزمحوری به حسابرسی سیستمی

مهم‌ترین تغییر در این مسیر، کاهش نقش تشخیص‌های فردی و حرکت به سمت حسابرسی سیستمی است.

در مدل سنتی، پرونده مالیاتی تا حد زیادی به اظهارنامه و بررسی کارشناسان وابسته بود. اما در مدل جدید، داده‌های مختلف باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند؛ از اطلاعات صورتحساب‌های الکترونیکی و تراکنش‌های تجاری گرفته تا اطلاعات ثبت شرکت‌ها، دارایی‌ها، معاملات و سایر پایگاه‌های اطلاعاتی.

مرکز پژوهش‌های مجلس نیز در بررسی بودجه ۱۴۰۴ بر همین تغییر تأکید کرده و نوشته است نظام مالیاتی باید از رویکرد ممیزمحور و مبتنی بر اظهارنامه به سمت مالیات‌ستانی مبتنی بر شفافیت تعاملات اقتصادی و تحلیل اطلاعات حرکت کند.

در واقع، مسئله اصلی این است: اگر دولت بتواند درآمد واقعی یک فعالیت اقتصادی را از مجموعه‌ای از داده‌ها استخراج کند، دیگر لازم نیست همه چیز را از خود مؤدی بپرسد.

سامانه مؤدیان؛ قطعه اصلی پازل

یکی از مهم‌ترین اجزای این پروژه، سامانه مؤدیان و پایانه‌های فروشگاهی است. …