از توسعه‌گرایی تا مدیریت بقا؛ نقشه راه صنعت گردشگری

سید رضا صالحی امیری در این مراسم که ۱۹ مرداد برگزار شد، صالحی‌امیری با اشاره به آغاز فرآیند تدوین برنامه فرهنگی ۲ ساله دولت، از خبرنگاران خواست تا پیشنهادها و اولویت‌های مدنظر خود را برای تدوین برنامه دوساله این وزارتخانه ارائه دهند. عکس یادگاری وزیر میراث فرهنگی باخبرنگاران حوزه میراث و گردشگری / ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ / عکس: میراث آریا

این فراخوان در شرایطی مطرح می‌شود که کشور به واسطه‌ وضعیتِ خاصِ منطقه‌ای و فشارهای اقتصادی، شرایطی شبیه به دورانِ «مدیریتِ بحران» را سپری می‌کند. به عنوانِ کسی که سال‌ها در بطنِ تحولاتِ این حوزه حضور داشته و شاهدِ چالش‌هایِ هتل‌داران، فعالانِ گردشگری و وضعیتِ بناهای تاریخی بوده، معتقدم اگر وزارتخانه در ۲ سال آینده بخواهد موفق عمل کند، باید «توسعه‌گرایی» را به نفعِ «ترمیم‌گرایی» کنار بگذارد.

میراثِ فرهنگی؛ از شعار تا احیایِ مشارکتی

بسیاری از بناهای تاریخی در کلان‌شهرهایی مانند تهران و اصفهان، در سال‌های اخیر آسیب‌های جدی دیده‌اند و فرسودگی، سایه‌ خود را بر هویتِ معماریِ ما انداخته است. واقعیتِ تلخ این است که بودجه‌های دولتی در وضعیتِ کنونی، حتی کفافِ نگهداریِ حداقلیِ این بناها را نمی‌دهد، چه رسد به بازسازیِ اصولی.

پیشنهادِ مشخص این است: وزارتخانه باید نقشِ «کارفرما» را رها کند و به سمتِ «تسهیل‌گر» حرکت کند. برای مثال، الگویِ موفقِ اصفهان در ورودِ بیمه بازار و بنگاه‌های اقتصادی برای احیای بناها، به یک «سندِ ملی» تبدیل شود.

وزارت میراث‌فرهنگی می‌تواند با رایزنی‌های سطح بالا، مجموعه‌های اقتصادی، هلدینگ‌های دولتی و بخشِ خصوصیِ دغدغه‌مند را متقاعد کند که احیای این بناها، نه یک هزینه، که بخشی از «مسوولیت اجتماعی» آن‌هاست. باید از ظرفیتِ این بخش‌ها برای بازسازیِ هویتِ میراثیِ کشور استفاده کرد.

هتل‌ها و مراکز اقامتی؛ نجات از ورشکستگیِ مطلق

بدونِ پرده‌پوشی باید گفت که بخشِ قابل‌توجهی از مراکزِ اقامتی و رستوران‌ها در بسیاری از استان‌ها، به‌ویژه در مناطقِ جنوبیِ کشور، در لبه‌ پرتگاهِ ورشکستگی قرار دارند. کاهشِ سفرهای داخلی و نبودِ گردشگرِ خارجی، باعث شده تا ضریبِ اشغالِ هتل‌ها به پایین‌ترین سطح برسد و کارفرمایان چاره‌ای جز تعدیلِ نیرو نداشته باشند.

در ۲ سال آینده، اگر وزارتخانه نتواند «رونقِ سفر داخلی» را با ابزارهای تشویقی کلید بزند، شاهدِ تعطیلیِ زنجیره‌ایِ هتل‌ها خواهیم بود.

پیشنهاد می‌شود دولت با ارائه سیاست‌های تشویقی، از جمله «معافیت‌های مقطعیِ مالیاتی»، «یارانه‌های حامل‌های انرژی» و «تعریفِ بسته‌های سفرِ ارزان‌قیمت برای کارمندان و کارگران»، تقاضا برای سفر را تحریک کند.

باید نیمه‌ی دومِ سال را به «دورانِ تنفس و بازسازی» برای این مراکز تبدیل کنیم. اگر هتل‌ها و بوم‌گردی‌ها در این بازه‌ زمانیِ سخت دوام نیاورند، زیرساخت‌های اصلیِ گردشگریِ آینده را از دست خواهیم داد.

دیپلماسیِ گردشگری؛ نگاهِ هوشمندانه به همسایگان

در حوزه گردشگریِ بین‌المللی، اگرچه افقِ بلندمدت اهمیت دارد، اما در کوتاه‌مدت باید «واقع‌بینانه» عمل کرد. با توجه به شرایطِ تنش‌زایِ منطقه‌ای و هزینه‌های بالای سفرِ هوایی، بهترین بازارِ هدف، «همسایگانِ ایران» هستند. کشورهای پاکستان، عراق، ترکیه، آذربایجان، افغانستان و ترکمنستان، به دلیلِ اشتراکاتِ فرهنگی و مهم‌تر از آن، دسترسی‌هایِ زمینی، گزینه‌هایی سهل‌الوصول هستند.

پیشنهاد می‌شود با فعال‌سازیِ سفارتخانه‌ها و انجامِ اطلاع‌رسانیِ هدفمند، زیرساختِ ورودِ زمینیِ گردشگران از این کشورها تقویت شود. این مسیرها در شرایطی که پروازها محدودیت دارند، می‌توانند شریانِ حیاتیِ گردشگریِ خارجیِ ما را فعال نگه دارند.

وزیر محترم میراث‌فرهنگی باید در نظر داشته باشد که ۲ سالِ آینده، زمانِ کلنگ‌زنی برای پروژه‌های بزرگ یا ارائه آمارهایِ رؤیاپردازانه نیست. ما به «مدیریتِ بقا» نیاز داریم.

اگر وزارتخانه بتواند در پایانِ این ۲ سال، از فروپاشیِ بخشِ خصوصیِ گردشگری جلوگیری کند، بناهای تاریخیِ ارزشمند را با مشارکتِ بخشِ خصوصی سرپا نگه دارد و از خاموش شدن شعله‌ سفرِ داخلی در سبدِ خانوار پیشگیری کند، کارنامه‌ای قابل‌قبول از خود بر جای گذاشته است. این مسیر، نیازمندِ جسارت در تغییرِ اولویت‌ها و کنار گذاشتنِ عادت‌هایِ مدیریتیِ گذشته است.

*پژوهشگر و ایده‌پرداز گردشگری