محدود شدن گزینه‌های آمریکا در جبهه ایران؛ ترامپ ممکن است با بن‌بست چین روبرو شود

مقام‌ها و تحلیلگران سابق می‌گویند احتمالاً کاخ سفید تلاش خواهد کرد با تحریم‌های ثانویه اضافی یا مجازات‌هایی علیه نهادهای چینی که با تهران تجارت می‌کنند، ایران را از نظر مالی تحت فشار قرار دهد.

وزارت خزانه‌داری قرار است روز دوشنبه جزئیات برنامه‌های خود برای افزایش فشار بر ایران را رونمایی کند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، روز پنجشنبه در مصاحبه با «Squawk Box» گفت که اقدامات جدید، توانایی ایران برای تأمین مالی ارتش خود را «از بین می‌برد» و اظهار داشت که ایالات متحده از متحدان می‌خواهد در جنگ یک طرف را انتخاب کنند.

بسنت از بیان دقیق اینکه آیا این اعلامیه چین را هدف قرار می‌دهد یا خیر، خودداری و استدلال کرد که ترجیح می‌دهد برخی از بحث‌ها را خصوصی نگه دارد. با این حال، او به پکن هشدار داد: «همراه شدن با این برنامه به آنها کمک بزرگی خواهد کرد.»

با توجه به روابط اقتصادی چین با ایران، تلاش جدید برای اعمال فشار بر پکن می‌تواند تلاش دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ را تقویت کند. دیپلمات‌های چینی پیش از این تلاش کرده‌اند تنش بین واشنگتن و تهران را کاهش دهند و در تلاش برای برقراری آتش‌بس موقت در ماه آوریل نقش داشته باشند.

چین تاکنون بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران بوده و حدود ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران به پکن است. اگر مقامات آمریکایی تصمیم بگیرند چ صنایع چین را در مقیاس بزرگ یا به طور کلی هدف قرار دهند، عواقب آن می‌تواند برای اقتصاد جهانی بسیار سنگین باشد.

ریچارد نفیو، معاون فرستاده ویژه سابق امور ایران در دولت جو بایدن، می‌گوید اگر دولت تحریم‌هایی را علیه بانک‌های بزرگی که با پالایشگاه‌های مستقل چینی کار می‌کنند یا با واسطه‌های آنها ارتباط دارند، اعمال کند، خطرات اقتصادی می‌تواند افزایش یابد.

نفیو گفت: «مطمئناً این تحریم‌ها می‌تواند برای اقتصاد جهانی مخرب باشد، بسته به اینکه چقدر بزرگ باشد و تا کجا پیش برود.» همچنین می‌تواند مذاکرات تجاری جاری بین ایالات متحده و چین را پیش از سفر مورد انتظار رئیس جمهوری شی جین‌پینگ به واشنگتن در ماه سپتامبر تحت فشار قرار دهد.

گرگوری برو، تحلیلگر ارشد ایران و نفت در گروه اوراسیا، پیش‌بینی کرد که ایران صرف نظر از دامنه کارزار فشار اقتصادی، از تسلیم شدن در برابر ایالات متحده خودداری خواهد کرد. برو به MS NOW گفت: «حتی اگر ایالات متحده موفق شود همه شرکای تجاری ایران (از جمله چین، بزرگ‌ترین شریک تجاری و تنها مشتری نفت آن) را به پیوستن به یک کارزار فشار حداکثری جدید متقاعد کند، رژیم مقاومت مداوم را به تسلیم شدن ترجیح خواهد داد.»

بزرگ‌ترین پالایشگاه نفت دولتی چین پیش از این با اثرات ناشی از جنگ ایران مواجه شده است. سینوپک از کاهش توان عملیاتی نفت خام خود در سه ماهه اول سال 2026 خبر داد که در مقایسه با سال قبل 0.2 درصد کاهش داشته است. این شرکت می‌گوید نفت خود را از ایران خریداری نمی‌کند، اما مرتباً از سایر کشورهای خاورمیانه نفت می‌خرید، گرچه اخیراً واردات نفت روسیه را برای جبران کاهش عرضه افزایش داده است.

وزارت خزانه‌داری حداقل چهار پالایشگاه نفت مستقل چینی را که از آوریل 2025 از ایران نفت خریداری می‌کنند و همچنین چند شرکت مالی را که به عنوان واسطه برای معاملات مربوط به نفت عمل می‌کردند، تحریم کرده است. با این حال، ترامپ هنوز اقدامی برای مجازات گسترده صنعت نفت و امور مالی چین انجام نداده است.

لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، این هفته در یک نشست مطبوعاتی گفت: «تحریم‌ها و فشار مشکل را حل نمی‌کند.» چین از همه طرف‌های ذیربط می‌خواهد تا اقدامات مسئولانه‌ای را برای حل این مسئله از طریق ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک اتخاذ کنند.

ایران از نظر اقتصادی به چین بسیار بیشتر از چین به ایران متکی است. پکن می‌تواند به منابع نفتی دیگر، عمدتاً روسیه و عربستان سعودی، روی آورد، زیرا طبق گفته یک کمیسیون بررسی فدرال، تنها ۱۲٪ از عرضه نفت خود را در سال ۲۰۲۵ از تهران خریداری کرده است.

برخی کارشناسان معتقدند کارزار فشار اقتصادی ایالات متحده تنها در صورتی مؤثر خواهد بود که تجارت با سایر کشورها علاوه بر چین را قطع کند. یک مقام ارشد خاورمیانه گفت که تحریم‌های گذشته شکست خورده‌اند زیرا تمام تجارت با ایران را از طریق زمینی و دریایی قطع نکرده‌اند. اگر یک شریان را ببندید و شریان دیگری باز شود، واقعاً فشاری وارد نکرده‌اید.

امارات متحده عربی - دومین شریک تجاری بزرگ ایران پس از چین - روز چهارشنبه اعلام کرد پس از شلیک دو موشک بالستیک به سمت امارات، تمام معاملات تجاری و مالی با این کشور را متوقف خواهد کرد. این ضربه بزرگی به اقتصاد ایران وارد کرد، زیرا امارات همچنان یکی از بزرگ‌ترین شرکای تجاری آنهاست.

ترامپ روز سه‌شنبه با شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی، در مورد «آخرین تحولات خاورمیانه» صحبت کرد، هر چند مشخص نیست که آیا ایالات متحده در تصمیم آنها برای توقف تجارت با ایران نقشی داشته است یا خیر.

دیگر کشورهایی که با ایران هم‌مرز هستند، روابط تجاری خود را با این کشور به درجات مختلف حفظ می‌کنند. نفیو برای قطع هر گونه اهرم اقتصادی پرسید: «آیا رئیس جمهوری با اعمال تحریم علیه نهادهای قطر، پاکستان و ترکیه راحت خواهد بود؟ مگر اینکه او مایل به انجام این کار باشد، این می‌تواند پارس کردن زیاد و بی‌فایده باشد.»

در طول جنگ، ترامپ از تهدید به حملات نظامی به صحبت در مورد پیشرفت‌های دیپلماتیک تغییر موضع داده است. جی دی ونس، معاون رئیس جمهوری، روز پنجشنبه در یک برنامه رادیویی گفت که جنگ در «مرحله جدیدی است که موثرترین ابزاری که ما داریم فشار اقتصادی است.»

تلاش‌های قبلی ایالات متحده برای فلج کردن اقتصاد ایران، رفتار تهران را تغییر نداده است. ایران همچنان به اجرای طرحی برای جریمه کردن کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز و حمله به کشتی‌هایی که از دستورات آن پیروی نمی‌کنند، ادامه می‌دهد. این اقدامات ماه‌هاست متحدان را خشمگین و بازارها را آشفته کرده و زنجیره‌های تأمین جهانی حیاتی را تحت فشار قرار داده است.

گرنت راملی، عضو ارشد موسسه سیاست خاور نزدیک واشنگتن که در دوره اول ریاست جمهوری ترامپ در وزارت دفاع کار می‌کرد، در مورد کنترل ایران بر این آبراه گفت: «ما اساساً تیر خلاص را به آنها زده‌ایم. ایرانی‌ها بهترین ضربه‌ای را که ظاهراً ایالات متحده و اسرائیل می‌توانستند به آنها بزنند، خوردند و هنوز هم سرپا هستند.»

راملی ادامه داد: «تنها کاری که آنها باید انجام دهند این است که از رئیس جمهور ترامپ و ایالات متحده بیشتر دوام بیاورند و از این وضعیت با وضعیت بهتری بیرون خواهند آمد.»