پیوستن ایران به «پیمان مکه»؛ توصیه دوستانه یا الزام ژئوپلیتیک ؟

آرمان امروز-سرویس دیپلماسی: پیشنهاد روسیه برای پیوستن ایران به پیمان مکه که توسط سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه این کشور مطرح شد و تأکید پاکستان بر باز بودن درهای این توافق برای کشورهای دیگر از جمله ایران، همراه با حمایت ضمنی چین که همواره بر شکل‌گیری ترتیبات امنیتی بومی و کاهش وابستگی به قدرت‌های خارجی تأکید داشته، پرسش مهمی را پیش روی تحلیلگران قرار داده است: آیا پیوستن ایران به این پیمان اساساً می‌تواند مفید باشد؟

پیمان مکه که در مرداد ۱۴۰۵ میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه به امضا رسید، بر اصل دفاع جمعی استوار است و حمله مسلحانه به هر یک از اعضا را حمله به همه تلقی می‌کند.

لاوروف این توافق را گامی عملی در راستای مفهوم امنیت جمعی منطقه‌ای دانست که روسیه بیش از دو دهه پیش پیشنهاد کرده بود و تأکید کرد که اگر شرایط مشارکت ایران فراهم شود، این می‌تواند عملی‌ترین حرکت در جهت ثبات خلیج فارس باشد.

پاکستان نیز بارها اعلام کرده که پیمان ماهیت دفاعی دارد، علیه هیچ کشوری نیست و برای کشورهای دیگری که به اصول احترام متقابل و حل مسالمت‌آمیز اختلافات پایبند باشند باز است. چین نیز با نگاه مثبت به کاهش نقش محوری آمریکا در ترتیبات امنیتی منطقه، چنین همکاری‌هایی را همسو با نظم چندقطبی می‌داند.

تحلیلگران معتقدند پیوستن ایران به این پیمان می‌تواند همزمان دو پیامد مهم داشته باشد: کاهش نقش ایالات متحده در خاورمیانه و ارتقای جایگاه ایران.

در شرایطی که کشورهای منطقه به تدریج دریافته‌اند تضمین‌های امنیتی خارجی به‌تنهایی کافی نیست، شکل‌گیری یک سازوکار بومی با حضور قدرت‌های کلیدی منطقه ای می‌تواند خلأ امنیتی پس از تنش‌های اخیر را پر کند.

حضور ایران در چنین چارچوبی، از یک سو مانع تبدیل پیمان به ائتلافی بالقوه ضدایرانی می‌شود و از سوی دیگر تهران را از حاشیه به مرکز تصمیم‌گیری امنیتی منطقه منتقل می‌کند.

ایران با موقعیت ژئوپلیتیک، توانمندی‌های دفاعی و نقش محوری در امنیت انرژی، می‌تواند وزن این پیمان را افزایش دهد و آن را از یک توافق سه‌جانبه به بستری برای امنیت جمعی فراگیرتر تبدیل کند. …