در همین راستا، درباره تغییر الگوی فرزندآوری، زمان بروز آثار کاهش جمعیت جوان، تأثیر مهاجرت و مهمترین پیامدهای جمعیتی ایران با محمود مشفق، دانشیار جمعیتشناسی دانشگاه علامه طباطبایی گفتگو کردیم. مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانید.
آیا الگوی فرزندآوری در ایران تغییر کرده یا فقط تعداد فرزندان کاهش یافته است؟
مشفق: سؤال شما چند وجه دارد. اول اینکه تعداد فرزندان رو به کاهش بوده است. یعنی میزان باروری و تعداد متولدین ما در این ۱۰ سال اخیر رو به کاهش بوده، اما سرعت کاهش در یکی دو سال اخیر مقداری کمتر شده است.از نظر الگوی فرزندآوری، ما دو شاخص داریم؛ یکی تعداد ایدهآل فرزند و دیگری تعداد واقعی فرزندآوری.
تعداد ایدهآل فرزند، یعنی تعداد بچههایی که زنان ازدواجکرده تمایل دارند داشته باشند، آنچنان تغییری پیدا نکرده و در مطالعات پیمایشی در حد ۲.۲، ۲.۵ و حدود ۲.۳ خودش را نشان میدهد.
اما تعداد واقعی فرزندآوری که با شاخص جمعیتشناسی نرخ باروری کل سنجیده میشود، رو به کاهش بوده است. میزان باروری کل ما از حدود ۱.۷۴ در سال ۱۴۰۰ الان رسیده به حدود ۱.۳۵. بنابراین هم از نظر تعداد کاهش پیدا کردهایم و هم از نظر الگوی باروری واقعی تغییر داشتهایم.
یعنی افراد همچنان تعداد فرزند ایدهآل خود را حفظ کردهاند؟
مشفق: از نظر تعداد ایدهآل، تغییر زیادی پیدا نکردهایم. افراد میخواهند حداقل دو بچه داشته باشند، ولی یکسری موانع اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی مانع میشود که افراد به تعداد ایدهآل فرزندآوری خودشان دست پیدا کنند.
کاهش جمعیت جوان چه زمانی خودش را در بازار کار نشان میدهد؟
مشفق: این موضوع از نظر زمانی بستگی دارد به پنجره فرصت جمعیتی که ما از آن تحت عنوان فرصت جمعیتی یاد میکنیم و آن افزایش جمعیت در سن کار است.
سن کاری که در پنجره جمعیتی در نظر میگیریم از ۱۵ سالگی تا ۶۴ سالگی است. البته در همین رده سنی باید یک تقسیمبندی داشته باشیم؛ بین ۱۵ تا ۲۹ سال، ۳۰ تا ۴۵ سال و بعد ۴۵ تا ۶۵ سال. …
