جهان امروز بیش از هر چیز به طبع پرستارانه نیاز دارد

روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه فرصتی است برای اندیشیدن به نسبتی که میان دانش، فرهنگ و آینده جوامع انسانی برقرار است. در چنین روزی، این پرسش اهمیت می‌یابد که دانش چگونه می‌تواند فراتر از تولید اطلاعات و انباشت نظریه‌ها، در خدمت صلح، همزیستی و توسعه پایدار قرار گیرد؟

  یکی از پاسخ‌های مهم به این پرسش را می‌توان در بازشناسی ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی تمدن ایران جست‌وجو کرد، به‌ویژه در خصلتی که «سیدمحمد بهشتی» از آن با عنوان «طبع پرستارانه ایرانی» یاد می‌کند.

  ایران را نمی‌توان صرفاً در محدوده یک واحد سیاسی و جغرافیایی شناخت. ایران حقیقتی فرهنگی و تاریخی است که در طول هزاره‌ها، در بستر تعامل اقوام، زبان‌ها، سنت‌ها و تمدن‌های گوناگون شکل گرفته است. از همین رو، دانش ایران‌شناسی نیز در معنای عمیق خود، دانشی میان‌رشته‌ای و کل‌نگر است که می‌کوشد ایران را به‌مثابه کلیتی به‌هم‌پیوسته بشناسد. در این کلیت، تاریخ، فرهنگ، جغرافیا، جامعه، ادبیات، هنر و نظام‌های دانایی بومی در ارتباطی زنده و متقابل، هویت ایرانی را پدید آورده‌اند.

  در این میان، یکی از ویژگی‌های بنیادین فرهنگ ایرانی که بازشناسی آن برای فهم هویت تاریخی این سرزمین اهمیت دارد، همان طبع پرستارانه است. اما طبع پرستارانه به چه معناست؟ این مفهوم را نباید صرفاً به مهربانی، شفقت یا مدارا فروکاست. در اندیشه سیدمحمد بهشتی، پرستاری نوعی حکمت عملی و شیوه مواجهه با هستی است. این شیوه بر دیدن دیگری، مراقبت از او و فراهم کردن زمینه رشد و تحقق ظرفیت‌های او استوار است. در این نگرش، دیگری تنها انسان نیست. حیوان، گیاه، طبیعت و هر آنچه در زنجیره حیات حضور دارد نیز شایسته دیده شدن و برخورداری از حق و حرمت است. پرستار، برخلاف ناظر منفعل، در برابر جهان مسئولیت دارد. صبوری او با کنش آگاهانه، مشارکت و یاری رساندن همراه است. …