ایران پس از عصر بحران

اقتصاد ایران در دهه‌های گذشته آموخته است چگونه زیر فشار دوام بیاورد. تحریم، نوسان ارزی، تورم مزمن، محدودیت سرمایه‌گذاری، بحران انرژی، خشک‌سالی و تنش‌های ژئوپلیتیک، هرکدام فشارهایی جدی بر اقتصاد وارد کرده‌اند؛ اما در ایران، بخش بزرگی از اقتصاد و جامعه به‌تدریج سازوکارهایی برای ادامه زندگی در شرایط بی‌ثباتی ایجاد کرده‌اند. بنگاه‌ها بازارهای جایگزین یافته‌اند، خانوارها الگوی مصرف خود را تغییر داده‌اند و دولت بارها با ابزارهای اضطراری از اختلال شدید در بخش‌هایی از اقتصاد جلوگیری کرده است. در این مقاله می‌توان این وضعیت را «اقتصاد بقا» نامید: اقتصادی که در برابر فشار نمی‌شکند، اما الزاما از فشار نیز قوی‌تر بیرون نمی‌آید. امروز پرسش مهم‌تر این نیست که آیا اقتصاد ایران می‌تواند شوک بعدی را تحمل کند. پرسش آینده‌پژوهانه این است: آیا می‌توان از مرحله تحمل بحران عبور کرد و اقتصادی ساخت که نه‌فقط شوک را جذب کند، بلکه پس از آن بازسازی شود، خود را تطبیق دهد و مسیر رشد تازه‌ای بسازد؟

تفاوت بقا و تاب‌آوری …