وابستگی ۲ میلیارد دلاری به واردات روغن

نیاز کشور به روغن‌های خوراکی سالانه بین ۱.۶ تا ۲.۲ میلیون تن در نوسان بوده است. سهم قابل توجهی از تأمین روغن از طریق واردات مستقیم روغن خام با ارزبری سالانه حدود ۲ میلیارد دلار صورت می‌گیرد. اگرچه دولت‌های مختلف طی دهه‌های گذشته، طرح‌های متعددی را با هدف کاهش وابستگی به واردات و افزایش تولید داخلی دانه‌های روغنی اجرا کردند، اما سیاست‌هایی نظیر تخصیص ارز ترجیحی و ضعف‌های مدیریتی مانع تحقق اهداف مدنظر در این حوزه شده است. در شرایط فعلی، وزارت جهاد کشاورزی به عنوان دستگاه متولی می‌تواند از یک‌سو با «توسعه کشت دانه‌های روغنی اقلیم سازگار با قابلیت کشت دیم» و از سوی دیگر با «فعال‌سازی ابزار تولید قراردادی از طریق شرکت‌های بخش خصوصی»، به عنوان حلقه واسط بین کشاورز و کارخانجات روغن‌کشی، در راستای افزایش تولید دانه‌های روغنی حرکت کند. روغن خوراکی یکی از ارکان اصلی در سبد مصرفی خانوار است. مطابق با برنامه سبد غذایی مطلوب که وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۲ منتشر کرد، سرانه مصرف توصیه‌شده برای هر فرد روزانه حدود ۴۰ گرم تعیین شده است که بر این اساس، تقاضای سالانه معادل ۱.۳ میلیون تن برآورد می‌شود. با وجود این، بررسی‌ها نشان می‌دهد که سرانه واقعی مصرف روغن در کشور فراتر از این الگو بوده و نیاز سالانه به ۱.۶ تا ۲.۲ میلیون تن می‌رسد. سهم قابل توجهی از تأمین روغن در کشور مطابق با نمودار ۱ از طریق واردات روغن خام شامل روغن آفتابگردان، پالم و سویا با ارزبری سالانه حدود ۲ میلیارد دلار صورت می‌گیرد. [۱] علاوه بر این، به‌طور میانگین سالانه حدود ۲.۳ میلیون تن دانه‌روغنی سویا به ارزش ۱.۵ میلیارد دلار نیز وارد کشور می‌شود که پس از فرآیند روغن‌کشی در کارخانجات داخلی، محصول نهایی آن به بازار مصرف عرضه می‌گردد. کلزا صدرنشین تولیدات دانه‌های روغنی در کشور به‌طور کلی، با توجه به پیامدهای منفی وابستگی شدید به واردات، افزایش تولید داخلی دانه‌های روغنی مطمئن‌ترین مسیر برای تأمین نیاز کشور محسوب می‌شود. ازاین‌رو، توسعه کشت دانه‌های روغنی همواره مورد توجه دولت‌های مختلف قرار داشته است. بر اساس آمارها دانه روغنی کلزا بیشترین سطح زیر کشت و تولید را در میان انواع دانه‌های روغنی کشت‌شده در کشور به خود اختصاص می‌دهد. [ ]