۳ میلیارد دلار سود از دست رفته در مسیر تولید متانول

صنعت متانول ایران در دو دهه گذشته یکی از نمادهای توسعه سریع پتروشیمی بر پایه گاز طبیعی بوده است؛ صنعتی که با اتکا به وفور گاز پارس جنوبی، قیمت پایین خوراک و تشنگی بازار چین، به‌سرعت بزرگ شد و سرمایه‌گذاران دولتی، شبه‌دولتی و خصوصی را به سمت خود کشاند. اما حالا همان مدلی که زمانی سودآور و جذاب به نظر می‌رسید، با پرسش‌های جدی روبه‌روست: آیا تبدیل گاز به متانول و صادرات آن همچنان اقتصادی است؟ آیا توسعه واحدهای جدید، در شرایطی که گاز کافی برای واحدهای موجود نیز فراهم نیست، توجیه دارد؟ و سهم این صنعت از اشتغال، ارزش افزوده و توسعه زنجیره تولید واقعاً چقدر است؟

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی با عنوان «آسیب‌شناسی صنعت متانول در ایران»، پاسخ به این پرسش‌ها را در بررسی تاریخ توسعه این صنعت، مصرف گاز، ساختار سرمایه‌گذاری و تحولات بازار جهانی جست‌وجو کرده است. جمع‌بندی گزارش روشن است: توسعه متانول در ایران در دوره‌ای با منطق اقتصادی قابل دفاع آغاز شد، اما ادامه همان مسیر بدون تغییر سیاست‌ها می‌تواند به تکرار سرمایه‌گذاری در صنعتی منجر شود که بخش بزرگی از آن چیزی جز «صادرات گاز به شکل مایع» نیست.

 

از پارس جنوبی تا موج متانول‌سازی

تولید متانول در ایران از سال ۱۳۶۹ و با بهره‌برداری از واحد کوچک پتروشیمی شیراز آغاز شد. در سال‌های بعد، پتروشیمی خارک و سپس فن‌آوران به جمع تولیدکنندگان این محصول اضافه شدند، اما نقطه عطف اصلی با توسعه میدان گازی پارس جنوبی در دهه ۱۳۸۰ رقم خورد.

در آن سال‌ها، ایران با حجم بزرگی از گازطبیعی مواجه بود؛ گازی که مصرف داخلی آن به‌سرعت در حال گسترش بود، اما صادراتش با محدودیت‌های فنی، سیاسی و ژئوپلتیک روبه‌رو بود. صادرات از طریق خط لوله نیازمند توافق با کشورهای همسایه بود و پروژه‌هایی مانند خط لوله صلح نیز به سرانجام نرسیدند. توسعه LNG هم به دلیل نبود دسترسی ایران به فناوری و سرمایه مورد نیاز، عملاً متوقف ماند. …