به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ بازار ارز در روزهای اخیر با رشد دوباره نرخ ارز مواجه شده است. قیمت دلار آمریکا در بازار آزاد وارد کانال ۲۰۰ هزار تومان شده و در تازهترین معاملات به حدود ۲۰۳ هزار تومان رسیده است. این افزایش در شرایطی اتفاق افتاده که مجموعهای از انتظارات تورمی، اخبار منطقهای و نگرانیهای مرتبط با ریسکهای جنگی و تحریمی، فضای بازار را تحتتأثیر قرار داده است.
همزمان، نرخ حواله دلار آمریکا در مرکز مبادله ارز و طلای ایران نیز به ۱۵۷ هزار و ۲۰۰ تومان افزایش یافته است. به این ترتیب، فاصله میان قیمت دلار در بازار آزاد و نرخ حواله دلار در مرکز مبادله به ۴۵ هزار و ۸۰۰ تومان رسیده؛ شکافی که اکنون به یکی از مهمترین موضوعات سیاستگذاری ارزی و یکی از عوامل مؤثر بر انتظارات فعالان اقتصادی تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، لفاظی تازه مقامهای اقتصادی آمریکا نیز بر فضای روانی بازار اثر گذاشته است. به عنوان نمونه؛ در پی شکست واشنگتن در میدان جنگ نظامی علیه ایران، وزیر خزانه داری آمریکا با تکرار لفاظی ها که نشان دهنده هویت تجاوزکارانه این کشور است، ادعا کرد که بزرگترین حمله مالی تاریخ علیه ایران آغاز خواهد شد. اسکات بسنت همچنین در مصاحبه با شبکه سیانبیسی مدعی شده بود: «آمریکا با سختترین تحریمهای تاریخ، جمهوری اسلامی ایران را به سمت سقوط خواهد برد.» رجزخوانی بسنت!
اما امروز عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، در واکنش به این اظهارات، تأکید کرد که بخش مهمی از تحریمها و فشارهای قابلاعمال علیه ایران پیشتر به اجرا درآمده و تهدیدهای اخیر، از نگاه او، حاوی ابزار فشار تعیینکننده و تازهای نیست. همتی در جمع کارآفرینان گفت: «وزیر خزانهداری آمریکا رجزخوانی میکند، اقدامی نمانده که انجام ندهند و تهدیدهای آنها بیاثر است. » همتی: دیگر چه کاری مانده که انجام ندادهاید؟
رئیسکل بانک مرکزی با مرور تجربه دور پیشین ریاستجمهوری دونالد ترامپ و اشاره به فشارهای اقتصادی آن دوره اظهار داشت: «آنها هر کاری میتوانستند تا امروز انجام دادهاند و ادعاهای اخیر، محدودیت و فشار تازهای ندارد که ما را به فروپاشی برساند.»
همتی برای توضیح ابعاد محدودیتهای ارزی در آن مقطع، درآمدهای نفتی و گازی دولت در سال ۱۳۹۹ را یادآوری کرد و گفت: «در سال ۹۹ کل درآمد نفت و گاز دولت ۷ میلیارد دلار بود. در آن شرایط که ترامپ روی کار بود ایستادگی کردیم و آن شرایط را گذراندیم و در حال حاضر نیز گذر خواهیم کرد.»
او افزود: «امروز دشمنان میگویند میخواهند تحریم صد درصدی را شروع کنند. به آنان میگوییم دیگر چه کاری مانده که انجام ندادهاید؟»
رئیسکل بانک مرکزی همچنین با تأکید بر اقدامات انجامشده برای مدیریت منابع ارزی گفت: «ما هم بیکار ننشستهایم. با برنامهریزی انجامشده مشکلی برای تأمین ارز نداریم. هر کارآفرین هرچقدر اسکناس بخواهد تأمین میکنیم.»
همتی در ادامه اظهار داشت: «فشار آمریکاییها نمیتواند ادامه پیدا کند. با اطلاع میگویم آنها بیشتر از ما نیاز دارند که این شرایط تمام شود.» رئیسکل بانک مرکزی افزایش دلار را چگونه تحلیل میکند؟
همتی در بخش دیگری از سخنان خود، افزایش قیمت دلار در بازار آزاد را متأثر از فضای روانی و تبلیغاتی دانست و گفت: «اقتصاد ایران از شرایط سخت عبور خواهد کرد؛ بر این باورم که بالا رفتن قیمتها در بازار ارز بر اساس هجمههای تبلیغاتی و جوسازی آمریکاییها است.»
این ارزیابی در حالی مطرح میشود که دلار در بازار آزاد به ۲۰۳ هزار تومان رسیده و افزایش همزمان نرخها در بازار آزاد و مرکز مبادله، نگرانیهایی را درباره مسیر تورم، هزینه واردات و شرایط بنگاههای اقتصادی ایجاد کرده است.
رئیسکل بانک مرکزی با تأکید بر ضرورت ارائه تصویری صادقانه از وضعیت اقتصادی کشور گفت: «باید صادقانه با مردم صحبت کنیم. شرایطی که در ۶ ماه گذشته داشتیم بسیار سخت بود، اما مجموعه دولت و کسانی که دستی بر آتش داشتند تلاش کردند با وجود مشکلات جدی مردم، جریان زندگی در کشور ادامه داشته باشد و تابآوری داشته باشیم. معتقدم با مردم باید صادقانه صحبت کنیم. این که عدهای از صحبتهای من در صداوسیما سوءاستفاده میکنند، انگیزه سیاسی دارند.»
او در ادامه میان پذیرش دشواریهای اقتصادی و تعبیر این وضعیت به فروپاشی تفاوت قائل شد و افزود: «سختی کشیدن با فروپاشی و آنچه آمریکا به دنبال آن است تفاوت دارد. صحبت کردن درباره مشکلات به معنی سیاهنمایی نیست و مردم شرایط کشور را بهخوبی درک میکنند.»
همتی همچنین تأکید کرد: «در شرایط بسیار سختی به سر میبریم، اما تلاش میکنیم شرایط اقتصادی کشور را باثبات کنیم. تحمل سختی با فروپاشی و چیزی که آمریکا دنبال آن است فرق دارد. وقتی از سختیها صحبت میکنیم، عدهای میگویند شما دل مردم را خالی میکنید، در حالی که مردم باید بدانند که سختیهایشان را درک میکنیم.» شکاف ۴۵ هزار و ۸۰۰ تومانی دلار موقتی است؟
یکی از مهمترین محورهای سخنان رئیسکل بانک مرکزی، افزایش فاصله میان نرخ ارز در بازار آزاد و مرکز مبادله بود. براساس نرخهای اعلامشده، دلار آزاد ۲۰۳ هزار تومان قیمت دارد، در حالی که نرخ حواله دلار در مرکز مبادله ۱۵۷ هزار و ۲۰۰ تومان است.
این ارقام از اختلاف ۴۵ هزار و ۸۰۰ تومانی میان دو نرخ حکایت دارد. به بیان دیگر، قیمت دلار در بازار آزاد حدود ۲۹ درصد بالاتر از نرخ حواله دلار در مرکز مبادله قرار گرفته است.
همتی با موقتی دانستن این فاصله اظهار داشت: «در مورد فاصله نرخ ارز در بازار نیز معتقدم افزایش این فاصله موقتی است و نباید به دلیل نوسانات کوتاهمدت، مسیر سیاستهای ارزی را تغییر دهیم. من نسبت به آینده اقتصاد خوشبین هستم و معتقدم بسیاری از مشکلات موجود قابل حل است. از ابتدای سال تاکنون بهطور میانگین روزانه ۱۷۵ میلیون دلار ارز تأمین کردهایم.»
بر این اساس، رئیسکل بانک مرکزی معتقد است افزایش فعلی شکاف ارزی نباید به تغییر مسیر سیاستگذاری منجر شود. با این حال، تداوم این فاصله میتواند بر انتظارات تورمی، تصمیمهای تجاری و رفتار واردکنندگان و صادرکنندگان اثر بگذارد؛ بنابراین، مدتزمان ماندگاری شکاف و توان بانک مرکزی برای کاهش آن، معیاری مهم برای ارزیابی سیاست ارزی خواهد بود. دپوی ارز از بهمنماه برای تأمین معیشت
همتی در ادامه از اقدامات پیشگیرانه بانک مرکزی برای تأمین ارز کالاها و نیازهای معیشتی خبر داد و گفت: «از بهمنماه پیشبینی جنگ را کردیم و ارز دپو کردیم تا بتوانیم معیشت مردم را تأمین کنیم و در همینباره نیز به مقام معظم رهبری نامه نوشتم.» او همچنین اعلام کرد: «۲۰ میلیارد دلار برای صنعت تا پایان سال تأمین ارز انجام خواهیم داد.»
این رقم در کنار ادعای تأمین میانگین روزانه ۱۷۵ میلیون دلار ارز، مهمترین بخش کمی سخنان رئیسکل بانک مرکزی محسوب میشود. با این حال، نتیجه عملی این سیاستها در بازار، به چگونگی تخصیص منابع، سرعت دسترسی بنگاهها به ارز و تأثیر آن بر کاهش فاصله نرخ رسمی و آزاد بستگی دارد.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا بانک مرکزی خواهد توانست با تداوم عرضه ارز و مدیریت انتظارات، دلار را از کانال ۲۰۰ هزار تومان عقب براند و شکاف ۴۵ هزار و ۸۰۰ تومانی را کاهش دهد؟ پاسخ این پرسش، تنها در اظهارات رسمی مشخص نخواهد شد؛ بلکه باید در روند قیمتها، دسترسی واقعی فعالان اقتصادی به ارز و کاهش پایدار فاصله میان بازار آزاد و مرکز مبادله مشاهده شود، با این حال نکته مهم پیرامون این روزهای بازار، ریسک بالای خرید و فروش ارز توسط افرادی که تجربه ای در این بازار پرریسک ندارند و باید هشدار درباره ورود هیجانی به بازار ارز را جدی بگیرند، چراکه همان عاملی که امروز قیمتها را به قلههای تاریخی رسانده، میتواند در صورت تغییر انتظارات، مسیر بازار را بهسرعت معکوس کند.
