شنبه, ۱۵ اردیبهشت, ۱۴۰۳ / 4 May, 2024
مجله ویستا

گسترش قدرت دریایی ایران در گرو حضور در آبهای بین المللی


گسترش قدرت دریایی ایران در گرو حضور در آبهای بین المللی

پرداختن به موضوع موقعیت ژئوپلیتیکی, تاریخ قدرت دریایی, نقطه استراتژیک تنگه هرمز و قرارگرفتن ایران در موقعیت استراتژیک منطقه خاورمیانه می تواند از جمله مباحث مقدماتی باشد که ذهن انسان را به قدرت دریایی کنونی ایران, راهبردهای جدید و چشم اندازهای آتی نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران رهنمون سازد

پرداختن به موضوع موقعیت ژئوپلیتیکی، تاریخ قدرت دریایی، نقطه استراتژیک تنگه هرمز و قرارگرفتن ایران در موقعیت استراتژیک منطقه خاورمیانه می تواند از جمله مباحث مقدماتی باشد که ذهن انسان را به قدرت دریایی کنونی ایران، راهبردهای جدید و چشم اندازهای آتی نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران رهنمون سازد. آنچه در مبحث پیش رو می خوانید تنها به ملزومات، راهبردها و چشم اندازهای نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در جهت حضور در آبهای آزاد و بین المللی به منظور دستیابی به قدرت دریایی برتر در منطقه و جهان اشاره گردیده است که شما علاقه مندان به مباحث نظامی و دریایی را به خواندن آن دعوت می کنیم:

نظام جمهوری اسلامی ایران به لحاظ دارابودن ظرفیت بالا در تغییر ساختار نظام کنونی بین المللی در کانون توجه کشورهای مختلف جهان قرارگرفته است.

کشورها از لحاظ ژئوپلیتیکی دارای ۴ ویژگی هستند:

۱) کشورهای بری: کشورهایی هستند که به دریا دسترسی ندارند مانند کشور افغانستان؛ این وضعیت جغرافیایی در نوع مدیریت کشور تاثیرگذار است.

۲) کشورهای بحری: کشورهایی که در محاصره کامل دریا و آب قرار دارند مانند کشور ژاپن.

۳) کشورهای ساحلی: یک ضلع و بخشی از اراضی آن کشورها به دریا متصل می شوند مانند کشور ایران.

۴) تقسیم بندی کشورها از لحاظ موقعیت استراتژیک و راهبردی به این شکل که یک کشور یا دارای موقعیت استراتژیک باشد یا در نقطه استراتژیک قرارگرفته باشد، از این لحاظ جمهوری اسلامی ایران هم دارای موقعیت استراتژیک است؛ تنگه هرمز و قرارگرفتن آن در حد فاصل جزایر ابوموسی، تنب کوچک و بزرگ که به لحاظ عمق زیاد این منطقه برای لنگر انداختن ناوهای جنگی و انجام عملیات دریایی موقعیت خوب و مهمی دارد. معروف است که در دنیا ۱۴ موقعیت استراتژیک وجود دارد که یکی از آنها تنگه هرمز می باشد. این از لحاظ موقعیت استراتژیک تنگه هرمز که بیشترین محموله های انرژی جهان از این معبر عبور می کند. از طرف دیگر جمهوری اسلامی ایران در منطقه استراتژیک دیگری به نام خاورمیانه قرارگرفته است. از این جهات ایران از لحاظ ژئوپلیتیکی دارای موقعیت ساحلی استراتژیک می باشد.

این موقعیت ژئو پلیتیکی الزاماتی را برای اداره کشور می طلبد و شکل مدیریت و سیاست گذاری آن مطمئنا با کشوری مانند افغانستان و ترکیه بسیار متفاوت خواهد بود. این قبیل کشورها الزاماتی خاص را در مدیریت بخش های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی دارند که آنچه مدنظر ما در این مبحث است مقوله قدرت نظامی ساحلی و دریایی است. کشورهایی به مانند کشور ما اگر بتوانند از موقعیت قدرت دریایی خود خوب استفاده کنند مطمئنا توانسته یا خواهند توانست بر بخشی از جهان یا همه آن سیطره پیدا کنند مانند کشور انگلیس علیرغم نداشتن منابع عظیم انرژی یا کشور پرتغال و اسپانیا که در برهه هایی از تاریخ دارای قدرت دریایی زیادی بودند. بطور کلی می توان اینگونه نتیجه گیری کرد که کشورهایی که توانسته اند قدرت دریایی خود را حفظ و آن را گسترش دهند توانستند در اداره جهان نقش داشته باشند مانند کشور انگلستان و کشورهایی که نتوانسته اند قدرت دریایی خود را حفظ کنند و گسترش دهند از موازنه قدرت بین المللی و اداره جهان کنار گذاشته شدند مانند کشور اسپانیا و پرتغال. البته لازم به ذکر است تنها داشتن موقعیت قدرت دریایی در گسترش بسط نفوذ آن کشورها در نقاط دیگر جهان کافی نیست بلکه ملزوماتی مانند داشتن عمق استراتژیک، منابع و نیروی انسانی کافی، لازمه همراهی با قدرت دریایی است.

قدرت دریایی به تنهایی به دست نمی آید بلکه نیازمند ۴ بعد اساسی است. بعد اول مساله «باور» است یعنی مسئولین و سیاست گذاران آن کشور به این باور برسند که کشورشان به قدرت دریایی نیازمند است. کشور ایران دارای چندین برهه و دوره قدرت دریایی بوده است. دوره اول زمان حکومت هخامنشیان است که ایران دارای قدرت دریایی زیادی بود که در یکی از حملات خود توانست کشور آتن و جنوب اروپا را به تصرف خود در آورد که ساخت فیلم ۳۰۰ توسط شرکت فیلم سازی هالیود را می توان در جهت وارونه نشان دادن و عقده گشایی غربی ها از ایرانیان در این موضوع قلمداد کرد. قدرت دریایی ایرانیان ادامه داشت تا زمان حمله اعراب به ایران و افتادن قدرت به دست اعراب، که مع الاسف تا مدتهای زیاد قدرت دریایی ایران به تحلیل و سیر قهقرایی رفت، زمانی در حدود ۹۵۰ سال. اما با ظهور قدرت صفوی دوباره ایران به قدرت دریایی توجه نشان داد، اما موضوع قدرت دریایی فقط به خلیج فارس و جنگ با پرتغالی ها با کمک دولت بریتانیا محدود شد. با این حال با وجود ۲۰۰ سال حکومت صفوی قدرت دریایی قابل اعتنایی به دست نیامد، ولی عزم آن در سیاستمداران وجود داشت. بعد از آن تا مدتها دوباره قدرت دریایی ایران تحت الشعاع ضعف حکومت مرکزی قرارگرفت. اما با ظهور نادرشاه وی به دریانوردی توجه ویژه ای داشت به شکلی که دستور ساخت کارخانه کشتی سازی در بوشهر را داد که قرار بود چوب آن از شمال تهیه شود ولی با کشته شدن نادر این حرکت او نیز به فراموشی سپرده شد. این مساله در دوره قاجاریه نیز کماکان ادامه داشت تا اینکه با حمایت های سیاسی و نظامی آمریکا قدرت نیروی دریایی در حکومت پهلوی دوم دوباره ساماندهی و تجهیز شد. البته عمده ماموریت نیروی دریایی رژیم شاهنشاهی، ایجاد امنیت برای صادرات نفت به کشورهای غربی و آمریکا بود. ما در تاریخ معاصر، قدرت دریایی قوی و بلامنازعی در حوزه خلیج فارس، دریای عمان و اقیانوس هند نداشتیم.

با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و آغاز جنگ تحمیلی توجه به دریا و قدرت دریایی و بسط و گسترش آن در سطح منطقه و آبهای بین المللی تحت الشعاع جنگ و هزینه های سرسام آور آن قرارگرفت و محقق نشد. در دوران بازسازی و دولت اصلاحات نیز این مساله اساسی مغفول ماند تا اینکه در چند سال اخیر با تدابیر حکیمانه مقام معظم رهبری و فرماندهی کل قوا اهمیت این مساله و لزوم پیگیری جهت دستیابی به قدرت بین المللی دریایی ایران آشکار شد.

از طرف دیگر در بحث دستیابی به قدرت دریایی ملزوماتی وجود دارد که از آن جمله می توان به دستیابی به فن آوری دریایی در ساخت تجهیزات و شناورهای تجاری و نظامی اشاره کرد. خوشبختانه هم اکنون عزم و توان خوبی در ساخت تجهیزات و شناورهای نظامی و تجاری در کشور بوجود آمده است که از جمله آنها می توان به ساخت کشتی های غول پیکر تجاری و شناورهای نظامی (ناو و ناوچه) اشاره کرد. ایران در بخش حمل و نقل کالا، نفت و ترانزیت دریایی دارای ناوگان تجاری وسیع و گسترده ای است که این مسئله ایران را جزء ۱۰ کشور صاحب ناوگان گسترده تجاری جهان ارتقاء داده است. اما موضوع بحث ما قدرت نظامی دریایی است و این مهم برای کشور به دست نمی آید مگر با حضور ناوگان نظامی ایران در آبهای بین المللی و ساخت تجهیزات و نیازمندیها توسط متخصصان داخلی که خوشبختانه این امر با ساخت ناوچه های موشک انداز، ناو شکن، زیر دریایی با تناژهای مختلف و حضور ناوگان نیروی دریایی ارتش در خلیج عدن و شمال اقیانوس هند در حال محقق شدن می باشد.

توجه به گسترش حیطه ماموریت نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در شرایط کنونی در بهترین حالت خود قرار دارد و اوج اهمیت این مساله را می توان در فرمایشات اخیر مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم دریایی نوشهر دریافت آنجا که فرمودند:«نیروی دریایی در بسیاری از نقاط عالم و در کشور ما یک نیروی راهبردی است.»

البته واضح است نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به لحاظ پیشینه ایثارگری در هشت سال دفاع و داشتن ظرفیت بالای قدرت و توانمندی، لیاقت اطلاق «نیروی راهبردی» را از زبان مقام معظم رهبری داشته است و همچنین محصور ماندن در سواحل داخلی خلیج فارس و دریای عمان نخواهد توانست یقینا عنوان نیروی راهبردی را برای نیروی دریایی ارتش به ارمغان بیاورد. آنچه به تحقیق مورد نظر مقام معظم فرماندهی کل قوا در این زمینه می باشد حضور نیروی دریایی ارتش در آبهای آزاد و بین المللی است که ضرورت این مساله در وهله اول ایجاد امنیت برای ناوگان نفتی و تجاری جمهوری اسلامی ایران در خلیج عدن و شمال اقیانوس هند است و در وهله دوم گسترش اقتدار سیاسی و حق طلبانه نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران در آبهای بین المللی و آزاد جهان است. در اینجا لازم است که از زحمات بی دریغ و شبانه روزی فرمانده نیروی دریایی ارتش، امیر دریادار حبیب ا... سیاری در بوجود آوردن این ظرفیت و بستر جهت حضور ناوگان نظامی جمهوری اسلامی ایران در آبهای آزاد و بین المللی تقدیر و تشکر خالصانه کرد. بحث باقیمانده در ملزومات دستیابی به نیروی دریایی راهبردی ارتش جمهوری اسلامی ایران بحث همت، تلاش، همکاری و مساعدتهای دلسوزانه فرماندهان، مسئولین و کارکنان این نیروی سرافراز است که به صبر، استقامت و پشتکار خود خواهند توانست خواست قلبی مقام معظم رهبری را در چشم انداز این نیرو هرچه سریعتر به منصه ظهور برسانند.

دریادار دوم خلبان علی عنایتی