بازخوانی تاریخ؛ از دربار ناصرالدین‌شاه تا توکیو/ماجرای اولین سفیر ایران در ژاپن

به گزارش تابناک ، زندگی‌اش میان چند جهان گذشت: ایران قاجاری، جامعهٔ ارمنی تهران، اروپا، دستگاه دیپلماسی ایران و در پایان ژاپن. در دربار ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین‌شاه کار کرد، در وزارت خارجه مسئولیت گرفت، نمایندهٔ ارامنه در مجلس شد و در برلین، لندن و توکیو به نمایندگی از ایران نشست. نامش در تاریخ ادبیات ارمنی هم با ترجمه‌های شکسپیر پیوند خورده است.

 کودکی در سایهٔ جواهرات سلطنتی

ماسحیان در ۱۸۶۴ در تهران به دنیا آمد. تاریخ تولد او در منابع ۲۳ فوریه ذکر شده است، پدرش، زرونی ماسحیان، جواهرساز ارشد ناصرالدین‌شاه بود و نامش به‌عنوان سرپرست گروه جواهرسازان در ساخت مشهورترین کرهٔ جواهرنشان قاجاری آمده است. این کره با ده‌ها هزار قطعه جواهر ساخته شد و امروز در گنجینهٔ جواهرات ملی نگهداری می‌شود.

 مادرش نیز از خانواده‌ای بود که با آموزش زبان فرانسه در دربار ارتباط داشت. ماسحیان در محیطی بزرگ شد که زبان، دربار، هنر و ارتباط با جهان بیرون در آن به هم گره خورده بود. او محصول ایران چندزبانه و چندفرهنگی قاجار بود؛ جایی که یک ارمنی می‌توانست به جایگاهی مهم برسد، به شرط آنکه مهارتش برای حکومت کاربرد عملی داشته باشد. 

تحصیلات ابتدایی را در مدرسهٔ وابسته به کلیسای ارامنهٔ تهران آغاز کرد و سپس در مدرسهٔ هایکازیان تهران و نزد دایی‌اش در تبریز ادامه داد. بنا بر برخی منابع، او بعد‌ها در کالج دو فرانس پاریس درس خواند. در ۱۸۸۱ به پاریس رفت و فلسفه، حقوق، اقتصاد سیاسی و ادبیات خواند و در ۱۸۸۴ به تهران بازگشت.

  مترجم دربار، معلم مدرسه

پس از بازگشت به تهران در ۱۸۸۴، در مدرسهٔ هایکازیان تدریس کرد و مترجم دربار شد. منابع برای او تسلط بر ارمنی، فارسی، فرانسه، انگلیسی، آلمانی، روسی و زبان‌های دیگر را نوشته‌اند، هرچند شمار دقیق زبان‌هایی که در سطح حرفه‌ای می‌دانست در منابع فرق می‌کند. در دورانی که ترجمه و ارتباط زبانی از بزرگ‌ترین موانع روابط خارجی ایران بود، چنین توانایی‌ای برای دستگاه دیپلماسی اهمیت عملی داشت …