وی با بیان اینکه معاونت علمی در رویکرد جدید خود به دنبال تبدیل ایده به بازار و هدایت زنجیرههای شکلگیری فناوری است، افزود: در معاونت علمی دنبال این هستیم که ایده را به بازار تبدیل کنیم و در این میان زنجیرهها را هدایت کنیم. برای حوزههای نوظهوری که ممکن است به دلیل نبود بازار شکلگرفته، سرمایهگذاری کافی روی آنها وجود نداشته باشد، طرحی هدایتگر با عنوان هاتف تعریف شده است.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور ادامه داد: در قالب این طرح، حوزههایی که دانش و ظرفیت فناورانه آنها در دانشگاه وجود دارد، شناسایی میشوند و تلاش میکنیم هستههای پژوهشی فعال در این حوزهها را به شرکتهای فناور تبدیل کنیم. این شرکتهای فناور نیز در ادامه، در پارکهای علم و فناوری و با استفاده از ظرفیتهای حمایتی، مسیر تبدیل شدن به شرکتهای دانشبنیان را طی خواهند کرد.
افشین با تأکید بر اینکه طرح هاتف با هدف ایجاد یک زنجیره پیوسته از ایده تا بازار طراحی شده است، گفت: ما یک زنجیره تعریف کردهایم که به ما اجازه میدهد ایدهای را که یک نخبه، عضو هیئت علمی، دانشگاهی یا یک جوان متخصص و صاحب ایده دارد، در یک مسیر مشخص به محصول برسانیم.
وی با اشاره به اینکه رسیدن به محصول پایان مسیر توسعه فناوری نیست، تصریح کرد: وقتی ایده به محصول رسید، آیا کار پایان پیدا کرده است؟ خیر. تا اینجا فناوری اتفاق افتاده است، اما ما دنبال نوآوری هستیم. نوآوری یعنی فناوری بتواند خلق اثر کند؛ یعنی یک اثر اقتصادی، اجتماعی و اقتداری داشته باشد. بنابراین وقتی از نوآوری صحبت میکنیم، منظور این است که فناوری را به یک اثر مؤثر تبدیل کنیم.
رئیس بنیاد ملی نخبگان، در ادامه با تأکید بر ضرورت عبور از مفهوم نوآوری و رسیدن به قابلیت، اظهار کرد: آیا ایجاد اثر اقتصادی و اجتماعی کافی است؟ پاسخ امروز به این پرسش «نه» است و به همین دلیل است که بر قابلیت تأکید دارم و معتقدم نوآوری باید به «قابلیت» تبدیل شود.
افشین، قابلیت را به معنای تکرارپذیری موفقیتها دانست و افزود: قابلیت یعنی بتوانید یک موفقیتی را که به دست آوردهاید، تکرار کنید. ما امروز دنبال این هستیم که از فناوری و نوآوری عبور کرده و به قابلیت برسیم؛ قابلیتی که بتواند در مقیاس ملی ایجاد شود، استمرار پیدا کند و بهصورت پایدار توسعه یابد. توسعه «هوش مصنوعی» در مسیر ایجاد قابلیت دانشبنیان
افشین، یکی از مهمترین قابلیتهای مورد نیاز کشور را در شرایط کنونی، هوش مصنوعی دانست و گفت: یکی از قابلیتهایی که باید به آن برسیم، هوش مصنوعی است. اما هوش مصنوعی را نباید صرفاً به شکل یک محصول منفرد دید. وی ادامه داد: برای مثال، اینکه بگوییم با استفاده از هوش مصنوعی توانستهایم دادههای ساختمانی را بخوانیم، سامانهای طراحی کردهایم که آموزش میبیند، فرمان صادر میکند و یک مسئله مشخص را حل میکند، به معنای پایان مسیر نیست. ما دنبال این هستیم که هوش مصنوعی در کشور به یک قابلیت تبدیل شود.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به فعالیت ستاد توسعه فناوری و کاربردهای هوش مصنوعی اظهار کرد: فرآیند هوش مصنوعی در کشور در قالب ستاد مربوطه، بهصورت منظم و با حضور معاون اول رئیسجمهور دنبال میشود و همین هفته نیز هشتمین جلسه این ستاد برگزار شد. هدف ما این است که هوش مصنوعی را از سطح محصولات و کاربردهای منفرد عبور داده و به یک قابلیت ملی تبدیل کنیم.
افشین در تشریح الزامات ایجاد چنین قابلیتی گفت: باید ببینیم فرایند ایجاد قابلیت اجرایی چیست و ضمانت اجرایی آن چگونه شکل میگیرد. بر اساس اصولی که در دنیا نیز دنبال میشود، ما در برخی حوزهها باید تسهیلگر باشیم، در برخی حوزهها تنظیمگر باشیم و زیرساختهای لازم را آماده کنیم. در کنار این موارد، باید آزمایشگاههای صحتسنجی و سندباکس نیز داشته باشیم.
وی افزود: اگر سندباکس و زیرساختهای صحتسنجی وجود نداشته باشد، ممکن است کدهایی وارد فرآیند شوند که فریبدهنده باشند یا نتوانند عملکرد مورد انتظار را ارائه دهند. بنابراین ایجاد این زیرساختها بخشی از مسیر رسیدن به قابلیت ملی در حوزههای فناورانه است.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با اشاره به توسعه زیرساختهای پردازش هوش مصنوعی در کشور طی سالهای اخیر اظهار کرد: ما فکر میکنیم در یک بازه زمانی حدود سه سال میتوانیم مسیر ایجاد قابلیتهای جدی در این حوزه را دنبال کنیم. باید توجه داشت که تا دو سال پیش، زیرساخت پردازش هوش مصنوعی در کشور به این شکل وجود نداشت، اما در همین فاصله کوتاه، زیرساخت بسیار خوبی در کشور آماده شده و در حال افزایش نرخ رشد آن هستیم.
وی ادامه داد: امروز جایگاه کشور از نظر علمی مناسب است و امیدواریم در حوزه کاربردپذیری نیز بتوانیم این جایگاه را به شکل محسوسی ارتقا دهیم. در سال جاری نیز در شاخصهای مرتبط با کاربردپذیری، بهبود قابل توجهی داشتهایم.
افشین با اشاره به فاصله میان تولید علم و کاربردیسازی فناوری گفت: البته فاصله میان جایگاه علمی و کاربردپذیری ما همچنان زیاد است، اما این فاصله در حال کاهش است. باید توجه داشت که کار علمی و کاربردی، بهویژه در حوزههای نوظهور، الزاماً زودبازده نیست.
وی برای تبیین این رویکرد افزود: برخی از این فعالیتها شبیه درخت گردو هستند؛ وقتی یک درخت گردو میکارید، در سال اول و دوم محصول نمیدهد، اما در مقابل، محصول و دوام آن میتواند ماندگار باشد. ما نیز به دنبال کارهای نمایشی و فعالیتهای سطحی نیستیم؛ به دنبال مسیرهایی اصیل، پیوسته و منسجم هستیم که بتوانند اثرگذاری طولانیمدت ایجاد کنند.
معاون علمی رئیسجمهور با تأکید بر پرهیز از رویکردهای نمایشی در توسعه فناوری تصریح کرد: ما دنبال جرقههای کوتاهمدت و محصولاتی که صرفاً برای مدت کوتاهی مطرح شوند نیستیم؛ بلکه میخواهیم یک مسیر روشن و پایدار ایجاد کنیم. هدف این است که زنجیرهای شکل بگیرد که از ایده و دانش آغاز شود، به فناوری و نوآوری برسد و در نهایت به قابلیت و اثر اقتصادی، اجتماعی و اقتداری تبدیل شود.
وی با اشاره به تغییر رویکرد رسمی معاونت علمی اظهار کرد: در پارادایم جدیدی که معاونت علمی از مردادماه بهصورت رسمی اعلام کرده است، ما به سمت پارادایم قدرتبنیان حرکت میکنیم. در این پارادایم، قابلیت بهعنوان یکی از پارامترهای اصلی مورد توجه قرار میگیرد.
افشین ادامه داد: وقتی با یک شرکت دانشبنیان صحبت میکنم، تأکید میکنم شرکتی که نتواند دانش خود را بهصورت مستمر تکثیر و بهروزرسانی کند، دیگر با الزامات این پارادایم همخوان نیست. فناوری دائماً در حال تغییر است و نمیتوان صرفاً به موفقیتهای گذشته تکیه کرد.
وی افزود: به همین دلیل، ما بهعنوان هدایتگر باید به شرکت دانشبنیان بگوییم که حمایتهای ما از یک محصول یا فناوری، مادامالعمر نیست. ممکن است یک فناوری پنج سال پیش، فناوری درخشان و شایسته حمایت بوده باشد و یک شرکت را به یک شرکت دانشبنیان تبدیل کرده باشد، اما امروز همان فناوری ممکن است دیگر فناوری جدید و رقابتپذیری محسوب نشود.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور تأکید کرد: این ادبیات را در حال جاری کردن در اکوسیستم فناوری و نوآوری کشور هستیم؛ چراکه هدف ما صرفاً افزایش تعداد شرکتها یا محصولات نیست، بلکه ایجاد شرکتها و فناوریهایی است که بتوانند بهصورت مستمر دانش خود را بهروز کنند، تکثیر کنند و قابلیتهای جدید ایجاد کنند.
وی با اشاره به نقش اجزای مختلف زیستبوم در تحقق این رویکرد گفت: این مسیر بدون همکاری اجزای اکوسیستم امکانپذیر نیست و باید با کمک شرکتهای دانشبنیان، استادان دانشگاه، پارکهای علم و فناوری، مراکز نوآوری، کارخانههای نوآوری، رسانه و نظام آموزشی کشور دنبال شود.
افشین نقش نظام آموزشی را در شکلگیری فرهنگ نوآوری و دانشبنیان از سنین پایین مهم دانست و گفت: اگر به دنبال کشوری هستیم که بخواهد در علم و فناوری قدرتمند شود، باید آموزش در مدارس نیز متفاوت شود. خلاقیت و فرایند دانشبنیانی باید از کودکی در جامعه نهادینه شود.
بیشتر بخوانید: ترامپ این اطلاعات را پاک کرد
وی خاطرنشان کرد: مسیر قدرتبنیان شدن کشور، مسیری یکپارچه است که از مدرسه و پرورش خلاقیت آغاز میشود، در دانشگاه با تولید دانش و شکلگیری هستههای پژوهشی ادامه پیدا میکند، از طریق طرحهایی مانند هاتف به سمت شرکتهای فناور و دانشبنیان هدایت میشود، با توسعه فناوری و نوآوری به محصول و اثر میرسد و در نهایت با ایجاد قابلیتهای تکرارپذیر، به قدرت اقتصادی، اجتماعی و اقتداری کشور تبدیل میشود.
معاون علمی رئیسجمهور در پایان تأکید کرد: هدف نهایی این مسیر، ایجاد جرقههای کوتاهمدت یا صرفاً تولید محصول نیست؛ بلکه ایجاد یک مسیر روشن، اصیل، پیوسته و منسجم برای تبدیل ایده و دانش به فناوری، فناوری به نوآوری، نوآوری به قابلیت و قابلیت به قدرت ملی است؛ مسیری که طرح هاتف یکی از حلقههای مهم آن برای هدایت ظرفیتهای دانشگاهی و پژوهشی به سمت بازار و اقتصاد دانشبنیان به شمار میرود. کد خبر 1062166
![[علی دارابی] گرفتار دولت در دولت نشویم!](/news/u/2026-08-23/ettelaat-dxse1.jpg)
