ایران نیز از جمله مناطقی است که الگوی بارش آن میتواند از نوسانهای ENSO تأثیر بگیرد. مطالعات اقلیمی نشان دادهاند که در دورههای النینو، احتمال وقوع دورههای مرطوب در بخشهایی از ایران افزایش مییابد و پژوهشهای جدیدتر نیز از ارتباط النینو با ناهنجاری مثبت بارش در حوضههای مختلف کشور حکایت دارند.
اهمیت این موضوع برای اصفهان و زایندهرود از آنجاست که بخش عمده بارش و تغذیه منابع آب ایران در نیمه سرد سال اتفاق میافتد؛ بنابراین اگر پیشبینیهای مربوط به شکلگیری النینو در سال آبی پیشرو محقق شود و این پدیده با سامانههای بارشی مؤثر بر فلات مرکزی ایران همراه شود، میتواند یک فرصت برای افزایش بارش، تقویت روانآبها و بهبود ذخایر حوضه زایندهرود ایجاد کند؛ البته نه به معنای تضمین بارندگی یا احیای خودکار رودخانه.
النینو و یک امید آبی برای زایندهرود
حامد یزدیان، نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی با اشاره به استمرار جریان آب در زایندهرود طی تابستان امسال گفت: با توجه به بارشهای مناسب اواخر زمستان و اوایل بهار، امسال پس از چندین سال موفق شدیم جریان آب را برای مدت قابل توجهی در زایندهرود حفظ کنیم.
وی افزود: این اتفاق با تلاشها و پیگیریهای انجامشده محقق شد و استمرار جریان آب در زایندهرود، علاوه بر ایجاد نشاط و شادابی برای مردم، برای کشاورزان نیز امکان برنامهریزی بهتر برای بهرهبرداری را فراهم کرد و میتواند از نظر اقتصادی و فروش محصولات نیز مؤثر باشد.
نماینده مردم اصفهان در مجلس با بیان اینکه تداوم جریان آب با توجه به محدودیت منابع آبی امکانپذیر نیست، تصریح کرد: از ابتدا نیز قرار بر این بود که میزان بازگشایی رودخانه متناسب با منابع موجود باشد تا برای سال آینده نیز حداقل ذخیره آب در زایندهرود حفظ شود. با نزدیکشدن ذخیره سد به آستانه بحرانی، احتمالاً در نیمه شهریورماه جریان رودخانه بسته خواهد شد.
یزدیان ادامه داد: یکی دیگر از اتفاقات مثبت امسال، استمرار جریان آب در مادیهای شهر اصفهان بود که تأثیر قابل توجهی در طراوت و نشاط فضای شهری داشت.
وی با اشاره به ضرورت توجه به تالاب گاوخونی گفت: انتظار ما از وزارت نیرو این است که در پایان این دوره، در صورت امکان بخشی از آب نیز برای تالاب گاوخونی رهاسازی شود تا سهمی از این جریان به تالاب برسد. این حق طبیعی تالاب است و امیدواریم سازمان حفاظت محیط زیست نیز پیگیریهای لازم را در این زمینه انجام دهد.
نماینده مردم اصفهان در مجلس با اشاره به پیشبینیهای هواشناسی درباره سال آبی پیشرو اظهار کرد: بر اساس پیشبینیهای سازمان هواشناسی و مراکز تخصصی، احتمال وقوع پدیده النینو در سال آبی جاری مطرح شده است. در صورت تحقق این پدیده، پیشبینی میشود بارشهای قابل توجهی در پاییز داشته باشیم و این بارشها از اوایل مهرماه آغاز شود.
وی خاطرنشان کرد: اگر میزان بارشها به حدی باشد که بتوانیم برای ذخیره آب سال آینده اطمینان نسبی پیدا کنیم، امکان برنامهریزی برای کشت پاییزه کشاورزان نیز فراهم خواهد شد.
یزدیان در پایان گفت: امیدواریم بارشهای الهی در سال آینده مناسب باشد و بتوانیم بهتدریج به شرایطی برسیم که زایندهرود در تمام طول سال جاری باشد. در این زمینه برنامهریزیها و پیگیریهای مختلفی در حال انجام است و امیدواریم وعدهای که به مردم اصفهان داده شده، یعنی احیای زایندهرود و رسیدن به جریان دائمی آن، در آینده نزدیک محقق شود.
مسکن کوتاه مدت النینو
با این حال، النینو را نباید بهتنهایی نسخه نجات زایندهرود دانست؛ بارش زمانی به «آب پایدار» تبدیل میشود که از آسمان تا سد و از سد تا رودخانه، مدیریت و برنامهریزی دقیقی پشت آن باشد. زایندهرود امسال پس از چند سال، تابستانی متفاوت را تجربه کرد؛ آبی که در بستر رودخانه جاری شد، مادیهای اصفهان را دوباره جان داد و برای کشاورزان امکان برنامهریزی بیشتری فراهم کرد. حالا نگاهها به پاییز دوخته شده است؛ به بارشهایی که اگر پیشبینیها محقق شوند، میتوانند ذخایر آبی حوضه را تقویت کنند و حتی راه را برای کشت پاییزه کشاورزان باز کنند.
در کنار این امید، یک مطالبه قدیمی نیز همچنان پابرجاست؛ اینکه سهم محیط زیست و تالاب گاوخونی از آب زایندهرود نیز در برنامهریزیهای آبی مورد توجه قرار گیرد. احیای زایندهرود زمانی معنای واقعی پیدا میکند که جریان آب تنها به محدوده شهری یا مقاطع خاص محدود نماند و حیات رودخانه و مقصد طبیعی آن نیز در این فرایند دیده شود. از سوی دیگر، ذخیرهسازی آب در سالهای پربارش و مدیریت مصرف در سالهای کمبارش، میتواند فرصتهای اقلیمی را به یک دستاورد پایدار تبدیل کند.
اکنون اصفهان چشم به پاییز دوخته است؛ پاییزی که شاید با بارشهای بیشتر آغاز شود و فرصتی تازه برای زایندهرود فراهم کند. اگر این بارشها تحقق پیدا کند، میتوان امیدوار بود بخشی از ذخایر آبی حوضه ترمیم شود و تصمیمگیری برای سال آینده با دست بازتری انجام گیرد. اما آنچه زایندهرود را احیا میکند، فقط باران نیست؛ باران باید با مدیریت، برنامهریزی و تصمیم درست همراه شود تا «امید آبی» این روزهای اصفهان، از یک انتظار فصلی عبور کند و به یک جریان ماندگار تبدیل شود. امیدی که برای مردم اصفهان، دیگر صرفاً تماشای آب در بستر رودخانه نیست؛ بلکه بازگشت دوباره زایندهرود به زندگی روزمره شهر و کشاورزی و محیط زیست این خطه است.
