افزایش تعداد دام بسیار فراتر از پروانه چرا در برخی سامانهای عرفی، چرای بیرویه دام و در پی آن، افزایش چندبرابری فشار بر مراتع، یکی از مهمترین آسیبهایی است که بخشی از عشایر در سالهای اخیر به مراتع همدان وارد کردهاند؛ مسئلهای که کاهش توان مراتع و تضعیف پوشش گیاهی را بهدنبال داشته است. افزایش جمعیت خانوارهای عشایری، وابستگی معیشتی به دامداری، خشکسالیهای پیدرپی، تغییر اقلیم و فشارهای اقتصادی، از جمله عواملی هستند که این وضعیت را تشدید کردهاند. به گفته «سعید الیاسی»، رئیس اداره امور مراتع استان همدان، در برخی موارد تعداد دام تا چهار برابر ظرفیت مرتع میرسد؛ هرچند برخی فعالان محیطزیست معتقدند میزان واقعی دام بسیار فراتر از آمار رسمی است.
بااینحال، الیاسی تأکید میکند که فشار بر مراتع را نمیتوان صرفاً به حضور عشایر نسبت داد. از حدود ۶۶۵ هزار هکتار مرتع استان، حدود ۷۲ هزار هکتار در اختیار حدود هزار و ۱۰۰ خانوار عشایری قرار دارد. بنابراین، سهم مراتع عشایری از کل مراتع استان محدود است و مراتع روستایی نیز با فشار و تخریب روبهرو هستند. به گفته او، در زمان ممیزی، ظرفیت مشخصی برای هر مرتع تعیین شده بود، اما افزایش جمعیت خانوارهای عشایری و رویآوردن خانوادههای جدید به دامداری، تعداد دام را بالا برده، فشار بر همان سطح محدود مرتع را بیشتر کرده و تعادل میان دام و مرتع را در برخی مناطق برهم زده است.
روایت عشایر نیز این موضوع را تأیید میکند. «علی نور رحمتی»، از عشایر ایل «ترکاشوند» در نهاوند، میگوید: «سال ۶۲ که پروانه دام را برحسب مراتع موجود صادر کردند، پدرم و عمویم هریک ۵۴ رأس دام داشتند. درحالحاضر میزان مراتع افزایش پیدا نکرده، اما پدرم و عمویم هرکدام پنج پسر دارند و خانواده ما و عمویمان هریک سه هزار رأس دام داریم. مراتع کنونی پاسخگوی این میزان دام نیست.» یکی از عشایر ایل «یارمطاقلو» نیز با اشاره به کمبود مرتع میگوید: «دیگر همه زمینها پر است. تعداد عشایر هم زیاد شده است. برای مردم مزاحمت ایجاد میشود. الان من اینجا را اجاره کردهام.» …
