بازگشت ۵۰۰ دانشجو و استاد اخراجی و «حکمرانی رضایت محور»

آرمان امروز- رها معیری: دانشگاه در دولت چهاردهم فقط یک نهاد آموزشی و پژوهشی نبوده است؛ دست‌کم آنچه حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، در تشریح عملکرد این دولت مطرح کرده، نشان می‌دهد یکی از محورهای اصلی سیاست آموزش عالی در دو سال گذشته، بازگرداندن «کرامت دانشگاهیان» و ترمیم اعتماد آسیب‌دیده میان دانشگاه و حاکمیت بوده است. از بازگشت حدود ۴۰۰ دانشجو و بیش از ۱۰۰ استاد گرفته تا تغییر رویکرد حراست دانشگاه‌ها و تلاش برای سپردن بخشی از مسائل کشور به دانشگاه، مجموعه اقداماتی که اگرچه هنوز با چالش‌های جدی مواجه است، اما از تغییر ادبیات دولت نسبت به دانشگاه خبر می‌دهد.

اما پرسش اصلی اینجاست: آیا تغییر ادبیات، به تغییر واقعی در سیاست دانشگاه منجر شده است؟ یکی از برجسته‌ترین بخش‌های گزارش وزیر علوم، موضوع بازگشت استادان و دانشجویانی است که در سال‌های گذشته به دلایل سیاسی از دانشگاه کنار گذاشته شده بودند. سیمایی صراف می‌گوید دولت چهاردهم این پرونده‌ها را «پرونده به پرونده» بررسی کرده و در نتیجه حدود ۴۰۰ دانشجو به دانشگاه بازگشته‌اند و بیش از ۱۰۰ استاد نیز امکان بازگشت پیدا کرده‌اند. اهمیت این عدد تنها در «۵۰۰ نفر» خلاصه نمی‌شود. هر دانشجو یا استادی که از دانشگاه کنار گذاشته می‌شود، در واقع بخشی از سرمایه انسانی و علمی دانشگاه را از چرخه آموزش و پژوهش خارج می‌کند. بنابراین بازگشت این افراد را می‌توان تلاشی برای جبران بخشی از هزینه‌ای دانست که دانشگاه در سال‌های گذشته پرداخت کرده است. وزیر علوم نیز صراحتاً این اقدام را در چارچوب «بازگرداندن کرامت دانشگاهیان» و «اعتمادسازی» توضیح داده است. در این روایت، دولت به جای آنکه مسئله دانشگاهیان را صرفاً سیاسی ببیند، تلاش کرده است آن را از مسیر حقوقی پیگیری کند. سیمایی صراف تأکید دارد که دولت نگفته هر فردی که در جریان اتفاقات ۱۴۰۱ اخراج شده، بدون بررسی بازگردد؛ بلکه پرونده‌ها به صورت موردی بررسی شده‌اند. این رویکرد البته یک پرسش مهم را باقی می‌گذارد: اگر مسئله دانشگاه در دولت جدید «اعتماد» است، آیا بازگرداندن بخشی از استادان و دانشجویان برای بازسازی این اعتماد کافی است؟ پاسخ احتمالاً منفی است. اعتماد، محصول یک تصمیم اداری نیست؛ نتیجه تجربه‌ای مستمر از امنیت علمی، امکان گفت‌وگو، ثبات شغلی و احساس مشارکت است. …