حمله اقتصادی همه‌جانبه آمریکا چقدر به ایران آسیب می‌رساند؟

سوال کلیدی برای ایالات متحده این است که آیا تحریم‌های بیشتر در جایی که سایر راهبردها شکست خورده‌اند، مؤثر خواهد بود؟ مکانیسم دقیق کارزار فشار اقتصادی جدید ایالات متحده همچنان نامشخص است و اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، قول داده که آنها را در یک کنفرانس خبری در 24 آگوست فاش کند.

اما بسنت در مصاحبه‌ای با CNBC روشن کرد ایالات متحده مایل است علیه هر کشوری - دوست یا دشمن - که معتقد است به ایران کمک می‌کند، اقدام کند. او گفت: «شما یا با ما هستید یا علیه ما. اگر اصرار به تجارت با [ایران] داشته باشید، چه انتقال پول، چه خرید نفت آنها یا انجام نقل و انتقالات دریایی، آنگاه وزارت خزانه‌داری و دولت آمریکا تمام توان و نیروی خود را برای اعمال تحریم‌ها علیه شما به کار خواهند گرفت.»

جی دی ونس، معاون رئیس جمهوری، تحریم‌ها را به عنوان «مرحله جدیدی» از درگیری توصیف کرده که در آن فشار اقتصادی «مؤثرترین» ابزار موجود برای ایالات متحده بوده است. ونس در برنامه کلی تراویس و باک سکستون گفت: «آنها سعی خواهند کرد فشار اقتصادی را بر ما اعمال کنند، اما آنچه در چند هفته گذشته صادق بوده این است که آنها فشار بسیار بیشتری نسبت به ما احساس کرده‌اند.»

ایران تقریباً از آغاز جمهوری اسلامی در سال ۱۹۷۹ با تحریم‌های گسترده ایالات متحده روبرو بوده است. کارزار فشار اقتصادی پس از خروج دولت اول ترامپ از برنامه جامع اقدام مشترک، پیمانی که در سال ۲۰۱۵ بین قدرت‌های جهانی و ایران برای مهار برنامه هسته‌ای این کشور منعقد شد، تشدید شد.

در درگیری فعلی، دولت ایالات متحده پیش از این عملیات خشم اقتصادی را اعلام کرده است، یک کارزار اقتصادی دوجانبه ایالات متحده که تحریم‌های هماهنگ‌شده وزارت خزانه‌داری علیه جریان‌های مالی رژیم و محاصره دریایی بنادر ایران را ترکیب می‌کند.

عمران بیومی، متخصص ژئواستراتژی در شورای آتلانتیک در واشنگتن دی سی و مشاور سیاسی سابق وزارت دفاع، به بی‌بی‌سی گفت که آخرین اعلامیه احتمالاً نتیجه ناامیدی فزاینده از این است که گزینه‌های دیگر نتایج دلخواه ترامپ را به همراه نداشته‌اند. او گفت: «این واقعاً نشان می‌دهد ایالات متحده تقریباً در این جنگ گیر افتاده است. این تلاش دیگری برای اعمال فشار اقتصادی است.»

مایکل پارکر، کارمند هشت ساله دفتر کنترل دارایی‌های خارجی و متخصص تحریم‌های اقتصادی، گفت که این راهبرد جدید احتمالاً نشان‌دهنده تلاشی برای «گسترش شعاع انفجار اقتصادی» تحریم‌ها با هدف قرار دادن کشورهای ثالثی است که هنوز با ایران معامله می‌کنند اما اقتصادهایی وابسته به دلار آمریکا دارند. او گفت: «تاکنون، ایالات متحده تا حد زیادی از تهدید این تحریم‌های ثانویه علیه مؤسسات مالی خارجی برای تشویق به رعایت سیاست تحریم‌ها استفاده کرده است.»

اینکه ایران چگونه به این اقدامات واکنش نشان خواهد داد، هنوز مشخص نیست، اما کارشناسان تحریم می‌گویند ایران تاکنون در استفاده از کانال‌های نامنظم برای دور زدن تحریم‌ها - مانند کشتی‌های سایه حمل نفت یا جبهه‌های تجاری جدید که در فهرست تحریم‌های ایالات متحده قرار ندارند - مهارت خود را ثابت کرده است.

محمد حموده، مدیر کنترل صادرات و تحریم‌ها در بورس لندن، گفت: «شما مدام شاهد ظهور نام‌های جدید هستید، زیرا ایران خیلی سریع در حال تطبیق خود است. هر تحریمی که اعمال شود، آنها راه جدیدی [برای دور زدن آن] پیدا می‌کنند. تحریم‌ها همه روی کاغذ هستند، اما کار سخت در پشت صحنه است. تیم‌هایی در سراسر جهان در تلاش برای اعمال تحریم‌ها و شناسایی طرف‌های درگیر هستند، به همین دلیل ایران باید سعی کند خود را با شرایط وفق دهد.»

میزان اثربخشی این تحریم‌ها تا حد زیادی به واکنش کشورهایی که در نهایت هدف قرار می‌گیرند - که می‌تواند شامل متحدان ایالات متحده مانند ترکیه و عراق و همچنین چین باشد - بستگی دارد. پارکر گفت: «برخی از این موارد از دست ایران خارج است. توانایی ایران برای دور زدن یا اجتناب از تحریم‌ها، تا حد زیادی به تمایل سایر کشورها و موسسات مالی برای دسترسی ایران به سیستم بانکی رسمی بستگی دارد.»

پارکر معتقد است این تحریم‌ها «فقط به اندازه» تمایل کشورهای هدف برای پیروی از اهداف سیاست خارجی ایالات متحده یا مواجهه با تحریم‌های بالقوه دردناک در تجارت با دلار آمریکا قدرتمند بوده‌اند.

برخی کارشناسان در مورد وجود چنین تمایلی در حال حاضر تردید دارند. بایومی گفت: «من واقعاً نمی‌توانم تصور کنم چین با این موضوع موافقت کند. این کشورها همگی توانسته‌اند منافع خود را با دولت ترامپ هدایت کنند. نکته اساسی این است که این فقط یک ابزار دیگر است. اما سوال گسترده‌تر در مورد راهبرد همچنان پابرجاست. در غیاب آن، مطمئن نیستم این موضوع در درازمدت چیزی را تغییر دهد.»