شانس بزرگ برای ساکنان مناطق قطبی
هرچند این پدیده تماشایی و جذاب، معمولاً از۲۷ تیر تا اوایل شهریورماه فعال است ولی این بدان معنا نیست که هرشب علاقهمندان نجوم میتوانند شهابها را در آسمان ببینند. اوج این پدیده هر سال حوالی ۲۲ مردادماه رخ میدهد و امسال همزمانی این روزها با یک خورشیدگرفتگی بزرگ، در عمل یک جشن و آتش بازی کیهانی را رقم زد؛ جشنی که برای ساکنان سراسر نواحی قطبی، ایسلند و اسپانیا توانست بسیار کامل باشد چرا که همزمان و در یک روز موفق شدند دو رویداد جذاب کیهانی را با چشم خود ببینند؛ رویداد دوگانه خورشیدگرفتگی کامل و اوج بارش شهابی برساوشی که هریک، دنیایی از جذابیت و زیبایی آسمان هستند و باز هم نگاه بشر را به کیهان و جذابیتهای آن سوق میدهد.
رویداد دوگانه بدون پیشینه تاریخی
همزمانی این دو پدیده ظاهراً هیچ پیشینه تاریخی ندارد و همین موضوع، این رویداد دوگانه طبیعی را جذابتر میکند. محققان با بررسی دادههای ناسا مربوط به تمام خورشیدگرفتگیها از سال ۱۹۹۹ پیش از میلاد تا سال ۳۰۰۰ میلادی یعنی مربوط به پنجهزار سال خورشیدگرفتگی و پنج بارش شهابی بزرگ و منظم که در وبسایت آیافالساینس گردآوری شده، تقریباً به هیچ مورد مشابهی دست نیافتهاند و معتقدند که احتمالاً برساوشی امسال، اولین مورد ثبتشده از همزمانی خورشیدگرفتگی کامل با اوج یک بارش شهابی بزرگ است.
هرچند امسال خورشیدگرفتگی برای ایرانیها قابل مشاهده نبود و این سیاره داغ تنها در بخشهایی از اروپای غربی مانند ایرلند و بریتانیا یا ایسلند و همچنین کشور اسپانیا از مردم، رو پوشاند و لحظاتی تاریک شد اما در ایران مردم موفق شدند بارش شهابی را در مناطقی با کمترین میزان آلودگی نوری شهری، به راحتی و با چشم غیرمسلح مشاهده کنند. درواقع هرچه آسمان تاریکتر و افق، بازتر باشد شانس بیشتری برای دیدن این بارشهای شهابی وجود دارد. گفته میشود برساوشی در آسمان ایران با ردهای تا ۱۰۰ شهاب در ساعت، قابل مشاهده است.
این پدیده، روحی تازه در کالبد گردشگری دمید و تورهای بسیاری برای علاقهمندان به نجوم و کهکشانها برپا شد. از مناطقی که دوستداران پدیده برساوشی برای دیدن شهابها راهی آن شدند میتوان به کویر مرنجاب و کویر ابوزید اشاره کرد. کویر لوت، کویر مصر، کویر ورزنه و کلوتهای شهداد هم امسال میزبان بارشهای شهابی بودند و آغوششان را برای گردشگران باز کردند تا تپههای شنی و آسمان صاف آنها به محلی برای ثبت یکی از خاطره انگیزترین رویدادهای کیهان تبدیل شود.
البته شهابها تنها در کویر خودنمایی نکردند و ارتفاعات هم میتوانست این هدیه را به دوستداران طبیعت و آسمان بدهد. تهرانیها هم کافی بود تنها سفری کوتاه به سمت طالقان و دامنههای اطراف دماوند یا فیروزکوه داشته باشند؛ البته فاصله گرفتن هرچه بیشتر از مناطق پرنور، امکان رصد مناسب این شهابهای زیبا در دل سکوت و تاریکی شب را بیشتر میکرد. یک رصد فوقالعاده جذاب که اوج موفقیت در دیدن شهاب سنگها در ساعات پس از نیمه شب تا قبل از طلوع خورشید است.
برش
برساوشیها ستاره دنباله دار هستند؟
اما برساوشیها واقعاً شهاب هستند؟ چگونه تولید شدهاند و چرا از نگاه ما زمینیها سقوط میکنند و بارانی از شهاب را ایجاد میکنند؟ در پاسخ باید گفت آنطور که محققان حوزه نجوم میگویند، با وجودی که بسیاری، شهابها را همان ستارههای دنبالهدار میدانند اما واقعیت این است که آنها نه ستاره هستند و نه اجرامی که بدون منشأ مشخص از اعماق فضا ظاهر شوند. برساوشیها درواقع توسط ذرات ریز گردوغبار و سنگ بهجامانده از دنبالهدار «سوئیفتتاتل» تولید میشوند. وقتی این ذرات با سرعت بالا وارد جو زمین میشوند، خطوط کوتاهی از نور در آسمان ایجاد میشود و اگر شانس با ما یار باشد و در منطقهای با کمترین آلودگی نوری قرار داشته باشیم، آن را به صورت دنبالههایی زیبا و جذاب میبینیم.
ستاره دنباله دار «سوئیفت-تاتل» برای اولین بار در سال ۱۸۶۲ بهطور مستقل توسط دو اخترشناس به نامهای لوئیس سوئیفت و هورِیس تاتل کشف شد. این دنبالهدار در آخرین گذر خود از نزدیکی زمین در سال ۱۹۹۲، آنقدر کمنور بود که با چشم غیرمسلح دیده نمیشد. اما اگر پیشبینیها درست از آب دربیاید، محققان معتقدند که در گذر بعدی سوئیفت-تاتل در سال ۲۱۲۶ میتوان آن را با چشم غیرمسلح مشاهده کرد. پس ماجرای این شهابها چیست؟ در پاسخ باید گفت که دنبالهدار «سوئیفت-تاتل» با قطر هسته تقریباً ۲۶ کیلومتر، بزرگترین جرمی است که میدانیم بهطور دورهای از نزدیکی زمین عبور میکند. سیاره ما هر سال در مدار خود به دور خورشید از میان نوار ذرات بهجامانده از این دنبالهدار میگذرد. در همین زمان است که این ذرات با سرعت به جو وارد و دراثر برهمکنش با مولکولهای جو، داغ میشوند، میسوزند و رگههای درخشان نورانی در آسمان بهوجود میآورند؛ همان چیزی که ما به آن «شهاب» میگوییم. ناسا اعلام کرده است که این ذرات با سرعت حدود ۵۹ کیلومتر بر ثانیه در جو زمین حرکت میکنند.
نام «برساوشی» نیز از صورت فلکی برساوش گرفته شده است. اگر مسیر شهابها را در آسمان به سمت عقب امتداد دهید، به نقطهای در نزدیکی این صورت فلکی میرسید که به آن «کانون بارش» میگویند. البته برای دیدن شهابها لازم نیست مستقیماً به برساوش خیره شوید؛ شهابها میتوانند در بخشهای مختلف آسمان ظاهر شوند.
انتهای پیام/
