تحلیل پدیدار مصدق
درباره محمد مصدق بسیار نوشتهاند، اما بخش بزرگی از این نوشتهها هنوز حول چند پرسش آشنا میگردد: آیا ۲۸ مرداد کودتا بود؟ نقش آمریکا و بریتانیا چه بود؟ مصدق در مذاکرات نفت چه خطاهایی داشت؟ آیا شاه حق عزل نخستوزیر را داشت؟ حزب توده و آیتالله کاشانی در شکست نهضت ملی چه نقشی داشتند؟ و در نهایت، مصدق سیاستمداری کامیاب بود یا شکستخورده؟ سیدآبادی در کتاب «از مصدق تاریخی تا مصدق اسطورهای» از این پرسشها فاصله میگیرد و موضوع دیگری را پیش میکشد: فارغ از داوری درباره کارنامه مصدق، چگونه یک سیاستمدار تاریخی به شخصیتی اسطورهای در حافظه ایرانیان تبدیل شد؟ نویسنده از همان پیشگفتار مرزش را با تاریخنگاری متعارف مشخص میکند و تأکید میکند کتاب نه تاریخ زندگی مصدق است، نه مدعی کشف سند تازه است و نه برای ستایش یا نقد کارنامه سیاسی او نوشته شده است. موضوع کتاب چیزی است که نویسنده آن را «پدیدار مصدق» مینامد و درباره این موضوع است که مصدق در افکار عمومی و «روان جمعی» ایرانیان چگونه پدیدار شده و «مصدق تاریخی» تحت چه شرایطی به «مصدق اسطورهای» تبدیل شده است؟
جالب این است که این پرسش در پژوهشهای تازه خارج از ایران نیز مطرح است. در سال ۲۰۲۴، «International Journal of Middle East Studies»، از نشریات دانشگاهی شناختهشده مطالعات خاورمیانه که انتشارات دانشگاه کمبریج منتشر میکند، پروندهای با موضوع «برکناری مصدق پس از هفتاد سال: میراثها و خاطرهها» گشوده است. لیور استرنفلد در آغاز این پرونده، «Global Reflections on Mohammad Mosaddeq»، …
