بحران مقاومت ضدمیکروبی فاضلاب

«مقاومت ضدمیکروبی» از سال ۲۰۱۹ در فهرست ۱۰ تهدید اصلی سلامت در جهان قرار گرفته است و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ سالانه جان ۱۰ میلیون نفر را بگیرد. ریشه این تهدید را باید در مصرف بیش‌ازحد داروهای ضدمیکروبی در پزشکی، کشاورزی و دامداری جست؛ و البته در فاضلاب که یکی از مسیرهای مهم گسترش مقاومت ضدمیکروبی در محیط است. فاضلاب بیمارستانی، شهری و صنعتی می‌تواند مقادیر زیادی باکتری مقاوم به آنتی‌بیوتیک، ژن‌های مقاومت، بقایای آنتی‌بیوتیک‌ها و عناصر ژنتیکی در خود داشته باشد. این عوامل می‌توانند باکتری‌های مقاوم و ژن‌های مقاومت را در محیط‌های آبی و کشاورزی ماندگار کنند و گسترش دهند. مسئله اینجاست که حتی تصفیه‌خانه‌های فاضلاب، با وجود کاهش بار میکروبی، معمولاً نمی‌توانند این باکتری‌ها و ژن‌ها را به‌طور کامل حذف کنند؛ بنابراین، بخشی از آنها همراه پساب تصفیه‌شده وارد محیط می‌شود. جزئیاتی درباره یافته‌های تازه

مقاله «بررسی گونه‌های باکتریایی دارای ژن‌های مقاومت ضدمیکروبی در فاضلاب‌های ایران: یک مرور نظام‌مند» که فوریه ۲۰۲۶ در مجله علمی «Science of the Total Environment» منتشر شده است، ۴۳ پژوهش انجام‌شده در ۱۳ استان ایران را بررسی کرده است. این پژوهش‌ها نشان می‌دهند فاضلاب‌های بیمارستانی، صنعتی و شهری هرکدام به شکلی درگیر مقاومت باکتری‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها هستند.

در فاضلاب بیمارستانی که بیشترین مقاومت‌های با اهمیت بالینی در آن دیده شده، از میان ۱۸ مطالعه، مقاومت به آنتی‌بیوتیک در باکتری‌هایی مانند MRSA و VRE و همچنین ای‌کولای تولیدکننده ESBL گزارش شده است. در فاضلاب شهری نیز ۳۱ مطالعه از وجود باکتری‌های مقاوم خبر داده‌اند؛ ازجمله دو نوع انتروکوک مقاوم که در ۳۲ و ۲۳ درصد موارد شناسایی شده‌اند. ای‌کولای هم در ۱۹ درصد و MRSA در ۱۰ درصد موارد گزارش شده است.

وضعیت فاضلاب صنعتی، به‌خصوص فاضلاب کشتارگاه‌ها، از نظر مقاومت باکتریایی قابل‌توجه است. در این بخش، در برخی مطالعات، ۸۰ درصد ای‌کولای‌ها باکتری‌های تولیدکننده ESBL بوده‌اند و این میزان در بعضی مطالعات به ۹۳ درصد رسیده است. …