در روزهای پایانی هفته گذشته، قیمتها در بازارهای مالی مقداری عقبنشینی کردند و برای مثال، قیمت دلار از محدود 204 هزارتومان به زیر کانال 200 هزارتومانی، 198 هزارتومان، رسید. با کاهش جزئی قیمت در بازار ارز، نهادهای حاکمیتی، به خصوص بانک مرکزی، ادعا کردند که این «کاهش» قیمت در بازارهای مالی، در نتیجه سیاستهای بانک مرکزی برای مقابله با نوسانات نرخ ارز بوده است؛ به خصوص سیاستی موسوم به «عرضه 500 میلیون دلار اسکناس در شبکه بانکی»!
تخصیص دلار به هر کد ملی، یک سیاست شکستخورده است که آن را بارها امتحان کردهایمیک سیاستی است که در هر بار امتحان گذشته، نمره مردودی گرفته و همواره شکست خورده است. اکنون چه توانی در ذخایر ارزی داریم که میخواهیم همان تجربه شکست خورده قبلی را تکرار کنیم؟ به اقتصاد و توان ارزی ما چه مولفه مثبتی، نسبت به گذشته اضافه شده است؟!
اکنون مشخص شده است که این 500 میلیون دلارِ اسکناسی قرار است به اشخاص حقیقی و حقوقی اختصاص یابد. در ادامه این سیاست، امکان خرید ١٠٠٠ دلار دولتی برای هر ایرانی با کد ملی ایجاد شده که نرخ پایه این دلار، 195 هزارتومان است که یک فاصله 3 تا 4 هزارتومانی با دلار بازار آزاد دارد. همچنین بنا به اصلاحیه ماده ۵ دستورالعمل اجرایی نحوه خرید و فروش ارز بهصورت اسکناس، سقف فروش ارز به اشخاص حقوقی به ۵ هزار یورو افزایش یافت.
سیاست پولی انقباضی یا ارزپاشی؟!
اقدام به خرید و فروش ارز، یکی از ابزارهای سیاستگذار است که در مبانی اقتصادکلان نیز مورد تایید قرار گرفته اما هر سیاستی در علم اقتصاد، پیشفرضها و شرایطی دارد.
در نظامهای اقتصادی با نرخ ارز ثابت، هدف سیاستگذار ثابت نگه داشتن نرخ ارز است و با توجه به این هدف، در نوسانات اقتصادی، اقدام به عرضه یا تقاضای ارز میکند. در مواقعی که قیمت دلار میل به افزایش دارد، سیاستگذار به عنوان عرضهکننده وارد بازار میشود تا با افزایش عرضه، نرخ ارز را در محدودهی ثابت گذشته نگه دارد. این سیاست مانند یک سیاست پولی انقباضی عمل میکند زیرا اولا پول در دست افراد را جمعآوری میکند و ثانیا، مانع ورود پول به بازارهای مالی میشود و بنابراین از نوسان بیشتر جلوگیری میکند.
اما همانطور که اشاره شد، این سیاست باید در شرایطی خاص انجام شود. اولین پیششرط اجرای آن، وجود نظام نرخ ارز ثابت است که در آن نوسانات نرخ و قیمت، بسیار پایین است اما این شرایط در ایران فراهم نیست چرا که نوسانات شدید نرخ ارز در ایران نشانهای از وجود نظام نرخ ارز ثابت، باقی نمیگذارد.
دومین پیششرط اجرای این سیاست، آزاد بودن جریان تجاری، و ورود و خروج ارز است که باز هم این شرایط در ایران فراهم نیست. با تشدید تحریمها و محاصره دریایی، جریان تامین ارز کشور دچار چالش عظیمی شده است. در این شرایط، اختصاص دلار به شهروندان و ...، دیگر یک سیاست مرسوم اقتصادی نیست بلکه همان چیزی است که در این سالیان به آن شهرت پیدا کرده، یعنی «ارزپاشی»! این عملکرد سیاستگذار مورد انتقاد بسیاری از تحلیلگران و اقتصاددانان بوده است چرا که اعتقاد دارند با وجود محدودیت تامین ارز، عرضه ارز در بازار تنها هدر دادن منابع ملی کشور است در صورتی که میتوان از این دلارها برای توسعه زیرساختها و ... استفاده کرد.
برزو حقشناس در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: اکنون که تجربه شکستخورده «ارزپاشی» تکرار میشود، باید توجه داشت که شرایط اقتصادی از سابق هم بدتر است و به خصوص در حوزه ارزی شرایط نامناسبتری داریم. باید تاکید کنم که بخشی از صادرات غیرنفتی ما از دست رفته و صادرات نفتی هم تقریبا به «هیچ» رسیده است
بانک مرکزی «سوراخ دعا» را گم کرده است
همانطور که اشاره شد، ارزپاشی همواره مورد انتقاد کارشناسان بوده است اما اکنون مسئولین هم به جرگه منتقدین، افزوده شدهاند.
در همین راستا، جعفر قادری، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، در گفتوگو با ایلنا و در انتقاد از این طرح، اظهار داشت: «یکی از دلایل افزایش نرخ ارز، همین تقاضایی است که از ناحیه بانک مرکزی وجود داشته و به مجموعه تقاضا اضافه شده است و دوم اینکه بانک مرکزی با ارزی که خریداری کرده، نقدینگی را بیشتر تزریق کرده است؛ یعنی افزایش نقدینگی هم خود مجدداً به افزایش تورم و در واقع افزایش نرخ ارز کمک کرده و ظاهرا بانک مرکزی سوراخ دعا را گم کرده است!»
او افزود: «این که بگویند با کدملی به هر فرد دلار بدهند چه مشکلی از جامعه حل خواهد کرد؟ غیر از این است که فردی که در فاز مسائل ارزی نیست بیاید این ارز را خریداری کند و زیر بالشت و گاوصندوق خود بگذارد؟ من فکر میکنم که این از کارهای اشتباهی است که توسط بانک مرکزی انجام میشود.»
این نماینده مجلس درباره راهکارهای جایگزین، پیشنهاد داد: «به نظر میرسد که باید سریعا به «صندوقهای ارزی با درآمد ثابت» یا «سپردهگذاری ارزی» اجازه بدهیم که در کشور شکل بگیرند تا به جای اینکه افراد منابع خریداری شده را در خانهها زیر بالشت بگذارند، در گاوصندوق شخصی قرار دهند یا به گاوصندوق امانات بانکها بسپارند و به صورت کلی، از گردونه ارزی خارج کنند، آن را در چرخه استفاده بهعنوان سرمایه ثابت واحدهای تولیدی،
وارد کنند.»
دلار افسارگسیخته با ارزپاشی مهار نمیشود
علاوه بر ماهیت این سیاست، انتقادات جدی به تاثیرگذار نبودن این سیاست هم وارد است چرا که تجربیات گذشته نشان داده است که نوسانات بازار آزاد، با این اقدامات، عقبنشینی نمیکند.
در گزارش اقتصاد24، در انتقاد از این طرح آمده است: «بانک مرکزی با این اقدام و فراهم کردن امکان دریافت ارز برای اشخاص حقیقی تا سقف ۱۱0۰ دلار و اشخاص حقوقی تا ۵۰۰۰ دلار از طریق شعب منتخب، قصد دارد این پیام قاطع را به بازار مخابره کند که ذخایر ارزی کشور در وضعیت مطلوب قرار دارد و مدیریت بازار تحت کنترل کامل است. اما بررسی عمیقتر لایههای این تصمیم و بازخوانی شواهد تاریخی نشان میدهد که صورتمسئله ارز در اقتصاد ایران بسیار پیچیدهتر از یک معادله ساده عرضه و تقاضای روزمره است و نمیتوان آن را صرفاً با تزریق مقطعی اسکناس حلوفصل کرد.»
در این گزارش مطرح شده است که ارزپاشی تنها یک مسکن موقتی است و قادر به مهار کردن جهشهای قیمتی در بازار آزاد دلار نیست.
کارشناس و تحلیلگر بازارهای مالی: در طرح اختصاص 1000 دلار به هر کد ملی، حتی سودآوری شخصی هم مطرح نیست چرا که بانکها این دلار را به قیمت 195 هزارتومان میفروشند و قیمت دلار در بازار آزاد، 198 هزارتومان است. در نهایت اختصاص دلار به هر کد ملی تاثیری بر نوسانات بازار آزاد ندارد و دولت تنها قصد دارد در این وضعیت بازار، خود به مثابه فروشنده عمل کند
تکرار تجربه شکستخورده در شرایط بدتر!
یک تحلیلگر بازارهای مالی در ارزیابی خود از اختصاص 1000 دلار به هر کد ملی، به «توسعه ایرانی» گفت: این اقدام بیشتر جنبه روانی و رفتاری دارد.
برزو حقشناس درباره تاثیر این سیاست بر بازار آزاد دلار، عنوان کرد: اقدام خاصی نیست که قادر به کنترل نوسانات بازار باشد.
او تصریح کرد: تخصیص دلار به هر کد ملی، یک سیاست شکستخورده است که آن را بارها امتحان کردهایم؛ سیاستی است که در هر بار امتحان گذشته، نمره مردودی گرفته و همواره شکست خورده است اما نمیدانم این بار چه تفاوتی با تجربیات قبل دارد که به آن امید بسته و آن را اجرایی کردهاند!
این کارشناس بازار ارز با اشاره به بدتر شدن اوضاع اقتصادی، توضیح داد: اکنون که این تجربه تکرار میشود، باید توجه داشت که شرایط اقتصادی از سابق هم بدتر است و به خصوص در حوزه ارزی شرایط نامناسبتری داریم. باید تاکید کنم که بخشی از صادرات غیرنفتی ما از دست رفته و صادرات نفتی هم تقریبا به «هیچ» رسیده است. اکنون چه توانی در ذخایر ارزی داریم که میخواهیم همان تجربه شکست خورده قبلی را تکرار کنیم؟ به اقتصاد و توان ارزی ما چه مولفه مثبتی، نسبت به گذشته اضافه شده است؟!
حتی مزیت سودآوری هم ندارد
حقشناس این سیاست را به مثابه «ارزپاشی» دانست و تاکید کرد که تاثیری بر نوسانات بازار آزاد نداشته چرا که قیمت دلار در همان محدوده 200 هزارتومان باقی مانده است.
او با تاکید بر اینکه این سیاست حتی مزیت سودآوری هم ندارد، توضیح داد: در این طرح حتی سودآوری شخصی هم مطرح نیست چرا که بانکها این دلار را به قیمت 195 هزارتومان میفروشند و قیمت دلار در بازار آزاد، 198 هزارتومان است. همچنین برخی شایعات حاکی از آنست که افراد پس از دریافت این هزار دلار، از سیاستهای حمایتی نظیر کالابرگ و یارانه هم محروم نمیشوند. البته باز هم باید تاکید کنم که این خبر موثق نیست و بیشتر بنا به برخی شنیدههاست اما اگر این خبر واقعی باشد، برای مردم ارزش ندارد که برای 3 هزارتومان سود در هر دلار، از سیاستهای حمایتی محروم شوند.
به اعتقاد این تحلیلگر، اختصاص دلار به هر کد ملی تاثیری بر نوسانات بازار آزاد ندارد و دولت تنها قصد دارد در این وضعیت بازار، خود به مثابه فروشنده عمل کند.
حقشناس در پایان، خاطرنشان کرد: این طرح، به اصطلاح، اصلا «به درد بخور» نیست و حتی ارزش صحبت و مصاحبه هم ندارد چرا که یک سیاست شکستخورده است که بانک مرکزی دوباره قصد تکرار آن را دارد در صورتی که مشکلات اصلی اقتصاد و بازارها، در حوزههای دیگری است.
کپی شد
